Cuộc chiến tiêu hao căng thẳng giữa Mỹ và Iran đang có nguy cơ dẫn đến một xung đột mới ở Tây Á, khi lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ và sự kiểm soát của Tehran đối với eo biển chiến lược Hormuz làm nghẹt thở thương mại toàn cầu và khiến các nỗ lực ngoại giao rơi vào ngõ cụt.
Cuộc chiến tiêu hao căng thẳng giữa Mỹ và Iran đang có nguy cơ dẫn đến một xung đột mới ở Tây Á, khi lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ và sự kiểm soát của Tehran đối với eo biển chiến lược Hormuz làm nghẹt thở thương mại toàn cầu và khiến các nỗ lực ngoại giao rơi vào ngõ cụt.
"Chúng ta đang ở trong một cuộc chiến tiêu hao với triển vọng về một cuộc tấn công mới của Mỹ-Israel gia tăng từng ngày," một quan chức khu vực nói với Reuters, nhấn mạnh những rủi ro ngày càng tăng của việc tính toán sai lầm.
Sự bế tắc này đã thực sự bóp nghẹt eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy vận chuyển khoảng 25% lượng dầu giao dịch toàn cầu, gây ra sự gián đoạn nguồn cung đáng kể. Để đáp lại áp lực, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra lời cảnh báo đanh thép đối với Iran, tuyên bố rằng "thời gian đang trôi đi" cho một thỏa thuận. Trong khi đó, Thứ trưởng Quốc phòng Pháp Alice Rufo hôm thứ Hai đã kêu gọi chấm dứt việc "leo thang bằng lời nói", xác nhận tàu sân bay Pháp Charles de Gaulle đang có mặt trong khu vực để cung cấp "khả năng đánh giá tình hình tự chủ".
Với việc dự trữ dầu thô thương mại toàn cầu được báo cáo là đang cạn kiệt chỉ còn vài tuần cung ứng, rủi ro kinh tế là rất lớn. Cốt lõi của cuộc tranh chấp vẫn là khoảng cách lớn giữa yêu cầu của Mỹ về việc ngừng làm giàu uranium của Iran trong 20 năm và sự kiên định của Tehran rằng chương trình hạt nhân và quyền kiểm soát Hormuz là những trụ cột không thể thương lượng của an ninh quốc gia, khiến cho một bước đột phá ngoại giao trở nên xa vời.
### Bế tắc ngoại giao
Các vòng đàm phán gián tiếp do Pakistan làm trung gian cho đến nay vẫn chưa mang lại bất kỳ đột phá nào. Hoa Kỳ yêu cầu Iran ngừng làm giàu uranium trong hai thập kỷ và chuyển toàn bộ kho dự trữ sang Mỹ. Ngược lại, Tehran muốn chấm dứt các cuộc tấn công quân sự, đảm bảo an ninh, bồi thường chiến tranh và công nhận chính thức chủ quyền của mình đối với eo biển Hormuz—những điều khoản mà Washington đã thẳng thừng từ chối.
"Cả hai đều tin rằng thời gian đang đứng về phía mình và họ đang nắm thế thượng phong, và chính nhận thức đó đang khiến một thỏa thuận trở nên bất khả thi," Ali Vaez thuộc Nhóm Khủng hoảng Quốc tế nhận định. Động lực này đã tạo ra một cuộc chiến bền bỉ nguy hiểm xoay quanh một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới.
Trong khi các quan chức Mỹ gợi ý về các hành động quân sự tiếp theo để buộc Tehran nhượng bộ, một số nhà phân tích vẫn tỏ ra hoài nghi. "Có một vấn đề lớn với giả thuyết này: Chúng ta đã thử nghiệm nó nhiều lần, và Iran đã không đầu hàng," Danny Citrinowicz, cựu trưởng bộ phận Iran tại Tình báo Quốc phòng Israel, hiện đang làm việc tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia của Israel, cho biết. Ông lập luận rằng việc đánh giá quá cao áp lực và đánh giá thấp khả năng phục hồi của Tehran làm tăng nguy cơ xảy ra một cuộc đối đầu khác, nơi sự cưỡng ép không thể mang lại kết quả như mong đợi.
### Hệ lụy kinh tế và căng thẳng khu vực
Các hậu quả kinh tế đang ngày càng gia tăng. Giám đốc Cơ quan Năng lượng Quốc tế, Fatih Birol, cảnh báo hôm thứ Hai rằng dự trữ dầu thương mại toàn cầu đang bị cạn kiệt với tốc độ nhanh chóng. Để giảm thiểu tác động, Bộ Tài chính Mỹ đã công bố gia hạn 30 ngày cho một giấy phép chung cho phép tiếp cận các lô hàng dầu của Nga đang bị kẹt trên biển, mặc dù các quan chức thừa nhận biện pháp này có tác động hạn chế trong việc hạ giá xăng dầu trong nước.
Các tác động lan tỏa của cuộc xung đột đang được cảm nhận khắp khu vực. Israel tiếp tục các cuộc không kích ở miền nam Lebanon, với Bộ Y tế Lebanon báo cáo hơn 3,000 trường hợp tử vong kể từ đầu tháng Ba. Trong khi đó, Iran đã thành lập một cơ quan mới, Tổng cục Eo biển Vịnh Ba Tư, để quản lý eo biển Hormuz, cảnh báo rằng bất kỳ sự qua lại trái phép nào sẽ bị coi là "bất hợp pháp". Động thái này, cùng với các đề xuất từ giới truyền thông liên quan đến Lực lượng Vệ binh Cách mạng về việc thu phí các tuyến cáp internet dưới biển ở eo biển, cho thấy ý định của Iran trong việc củng cố quyền kiểm soát đối với tuyến đường thủy chiến lược này.
Bất chấp thái độ thách thức, các nguồn tin ở Iran cho thấy Tehran không muốn một kịch bản "không chiến tranh, không hòa bình" kéo dài. Đất nước này đang phải vật lộn với lạm phát và thất nghiệp gia tăng khi các cuộc đình công trong các ngành công nghiệp then chốt làm suy kiệt nền kinh tế vốn đã kiệt quệ. Iran được cho là đang tìm kiếm một thỏa thuận sơ bộ để mở lại Hormuz dưới sự giám sát của mình để đổi lấy việc dỡ bỏ phong tỏa của Mỹ, nhưng Washington khẳng định rằng việc chấm dứt chiến tranh phải được lùi lại trong các cuộc đàm phán sau này.
Bài viết này chỉ mang tính chất cung cấp thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.
