Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức bất ngờ thăm đồng minh châu Phi cuối cùng, thách thức Bắc Kinh

Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức đã hoàn tất chuyến thăm quan trọng tới Eswatini, đồng minh cuối cùng của hòn đảo này tại châu Phi, thách thức cái mà Đài Bắc gọi là chiến dịch “cưỡng ép kinh tế” của Trung Quốc vốn đã buộc ông phải hủy chuyến đi ban đầu chỉ một tháng trước đó.

“Người dân Đài Loan có quyền giao lưu với thế giới. Chúng tôi sẽ không lùi bước trước sự đàn áp,” ông Lại nói khi trở về sân bay quốc tế Đào Viên vào ngày 5 tháng 5, khẳng định chuyến đi là một tuyên bố về chủ quyền trước những yêu sách của Bắc Kinh.

Chuyến thăm dự kiến ban đầu vào tháng 4 đã bị hủy bỏ sau khi Trung Quốc được cho là đã gây áp lực buộc Madagascar, Mauritius và Seychelles phải thu hồi quyền bay qua chỉ 12 giờ trước khi khởi hành. Chuyến đi ba ngày thành công đã được thực hiện bí mật, với ông Lại di chuyển trên chiếc phản lực A340 cá nhân của Vua Eswatini Mswati III, một trong số 12 nguyên thủ quốc gia chính thức công nhận Đài Loan. Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã chế giễu hành động này, gọi ông Lại là “con chuột” đã “lẻn lên máy bay nước ngoài”.

Sự việc này làm nổi bật chiến lược tăng cường cô lập Đài Loan về mặt ngoại giao của Bắc Kinh và quyết tâm đáp trả của Đài Bắc, làm gia tăng căng thẳng địa chính trị và buộc các quốc gia nhỏ hơn phải chọn bên. Trọng tâm hiện nay chuyển sang việc liệu Trung Quốc sẽ trả đũa về kinh tế hay quân sự, và cách các quốc gia khác điều hướng áp lực đối với các mối quan hệ ngoại giao, một điểm được Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ nhấn mạnh khi gọi Đài Loan là đối tác "đáng tin cậy và có năng lực".

Chiến dịch áp lực của Trung Quốc trải dài từ không phận đến các hội nghị thượng đỉnh

Chiến dịch của Bắc Kinh nhằm xóa bỏ sự hiện diện quốc tế của Đài Loan đã diễn ra một cách có hệ thống, tước đi các đồng minh và ngăn cản sự tham gia vào các cơ quan toàn cầu như Tổ chức Y tế Thế giới. Việc gây áp lực lên các quốc gia châu Phi về quyền tiếp cận không phận là một bước leo thang đáng kể của các chiến thuật này. Theo các quan chức Đài Loan, Trung Quốc đã đe dọa hủy bỏ việc xóa nợ cho ba quốc gia Ấn Độ Dương nếu họ cho phép máy bay của ông Lại đi qua.

Đòn bẩy tài chính này có sức mạnh trên khắp lục địa. Trong một sự cố riêng biệt chỉ vài ngày trước chuyến đi của ông Lại, một hội nghị quốc tế về nhân quyền ở Zambia đã bị hủy bỏ sau khi Bắc Kinh gây áp lực buộc chính phủ phải loại trừ các nhà hoạt động Đài Loan. Zambia hiện đang nợ các bên cho vay chính phủ và thương mại Trung Quốc ước tính 6,6 tỷ USD. Chiến lược này cho thấy sự sẵn lòng của Bắc Kinh trong việc sử dụng sức mạnh kinh tế để thực thi nguyên tắc “Một Trung Quốc”, vốn coi Đài Loan là một tỉnh ly khai.

Chuyên cơ hoàng gia và một liên minh đầy mâu thuẫn

Sự thành công cuối cùng của chuyến đi của ông Lại phụ thuộc vào sự hỗ trợ của Vua Mswati III, một vị quân chủ tuyệt đối đã cai trị Eswatini từ năm 1986. Ông Lại trở về Đài Loan trên chuyên cơ của Nhà vua, được hộ tống bởi bốn máy bay chiến đấu F-16 của Đài Loan. Trong chuyến thăm, ông Lại đã ký một thỏa thuận hỗ trợ hải quan và tham quan các dự án do Đài Loan tài trợ, bao gồm một kho dự trữ dầu chiến lược được thiết kế để cung cấp cho vương quốc lượng dự trữ trong 60 ngày.

Tuy nhiên, liên minh này không phải không có tranh cãi, một điểm thường bị bỏ qua trong các cuộc thảo luận nội bộ tại Đài Loan. Đảng Dân tiến (DPP) cầm quyền tại Đài Loan có nguồn gốc từ phong trào ủng hộ dân chủ chống lại chế độ độc đảng. Tuy nhiên, họ vẫn duy trì mối quan hệ chặt chẽ với một chế độ nơi các đảng phái chính trị bị cấm và các ý kiến bất đồng bị đàn áp bằng bạo lực. Nhà bảo vệ nhân quyền Tanele Maseko, người có chồng là nhà hoạt động bị ám sát tại Eswatini, đã gọi sự ủng hộ của Đài Loan đối với chế độ quân chủ là đạo đức giả. Bà lập luận rằng Đài Loan, trong khi tìm kiếm sự ủng hộ toàn cầu cho nền dân chủ của chính mình, nên đứng về phía người dân Eswatini, chứ không phải nhà cầm quyền độc tài của họ. Động lực này làm nổi bật những thỏa hiệp khó khăn mà Đài Bắc phải thực hiện để duy trì những vị trí ngoại giao ít ỏi còn lại của mình.

Bài viết này chỉ mang tính chất thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.