Chiến tranh Iran làm tắc nghẽn 95% dòng chảy dầu qua Hormuz, đe dọa du lịch toàn cầu

Nguồn cung dầu thực tế qua Eo biển Hormuz giảm 95% đang đe dọa sự ổn định kinh tế toàn cầu, khi cuộc chiến đang diễn ra tại Iran đẩy giá năng lượng lên mức cao mới và buộc ngành hàng không phải hủy chuyến hàng loạt ngay trước mùa du lịch cao điểm mùa hè.

"Việc giá dầu cao được phản ánh vào giá vé cao hơn là điều không thể tránh khỏi," Willie Walsh, Tổng giám đốc Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), nói với BBC, đồng thời cảnh báo rằng các hãng hàng không không còn có thể hấp thụ chi phí leo thang.

Sự gián đoạn này, vốn cắt đứt tuyến đường cho gần một phần ba thương mại hàng hóa nông nghiệp của thế giới, đã dẫn đến hàng nghìn chuyến bay bị hủy. Lufthansa đã đình chỉ 20.000 chuyến bay trong sáu tháng tới, trong khi Turkish Airlines hủy hơn 3.000 chuyến, và hãng hàng không giá rẻ Spirit Airlines của Mỹ đã ngừng hoạt động hoàn toàn vào ngày 2 tháng 5.

Cuộc khủng hoảng vượt ra ngoài phạm vi du lịch hàng không, với việc Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc ước tính xung đột có thể đẩy hơn 30 triệu người vào cảnh nghèo đói cùng cực. Câu hỏi then chốt là lệnh phong tỏa sẽ kéo dài bao lâu và liệu các tuyến cung ứng thay thế cùng việc tăng sản lượng có thể giảm bớt cuộc suy thoái toàn cầu kéo dài do cú sốc năng lượng gây ra hay không.

Ngành hàng không trong cơn khủng hoảng

Tác động đối với lĩnh vực hàng không là ngay lập tức và nghiêm trọng. Chi phí nhiên liệu phản lực tăng vọt đã khiến nhiều đường bay không còn lợi nhuận, buộc phải có hành động quyết liệt. Ngoài việc hủy chuyến quy mô lớn của Lufthansa và Turkish Airlines, Air France-KLM đã thêm phụ phí 50 euro cho các chuyến bay đường dài và SAS đã hủy 1.000 chuyến bay chỉ riêng trong tháng 4. Tại Mỹ, Spirit Airlines đã nộp đơn xin phá sản lần thứ hai trong hai năm trước khi đóng cửa hoàn toàn, với Bộ trưởng Giao thông Vận tải Sean Duffy lưu ý rằng Tổng thống Donald Trump đã đích thân cố gắng tìm cách duy trì khả năng thanh toán của hãng.

Mặc dù một số hãng vận tải như easyJet và Jet2 của Anh đã trấn an khách hàng rằng việc đặt chỗ cho kỳ nghỉ hè sẽ được thực hiện mà không có phụ phí nhờ nguồn cung nhiên liệu được đảm bảo, nhưng áp lực toàn ngành là không thể phủ nhận. Ông Walsh của IATA đã làm rõ rằng việc tăng giá vé là vấn đề sớm muộn. Dữ liệu từ công ty phân tích Cirium cho thấy 296 chuyến khởi hành từ các sân bay Vương quốc Anh đã bị hủy trong tháng 5, con số dự kiến sẽ tăng lên nếu xung đột tiếp diễn.

Căng thẳng địa chính trị và hệ lụy kinh tế

Cuộc xung đột không chỉ là một sự kiện quân sự khu vực; đó là một cuộc đụng độ vì quyền bá chủ kinh tế và địa chính trị ở Trung Đông. Theo phân tích từ SSTI, một nhóm đoàn kết công nhân xã hội chủ nghĩa, sự kình địch giữa Iran và trục Israel-Hoa Kỳ là một cuộc cạnh tranh mang tính cấu trúc để kiểm soát các hành lang năng lượng và thương mại. Đòn bẩy của Iran đối với Eo biển Hormuz, một điểm nghẽn cho một phần đáng kể dầu khí toàn cầu, hiện đang được tận dụng tối đa.

Hành động này trực tiếp chống lại những nỗ lực của Israel và các đối tác nhằm thiết lập các mạch năng lượng mới ở Đông Địa Trung Hải và các tuyến thương mại như hành lang IMEC, vốn sẽ kết nối Ấn Độ với Châu Âu qua Trung Đông. Chiến tranh đã tàn phá nền kinh tế Iran, với ước tính 11 triệu người mất việc làm trong lĩnh vực kỹ thuật số do bị ngắt kết nối internet.

Hệ lụy mang tính toàn cầu. Chương trình Lương thực Thế giới đã cảnh báo rằng sự gián đoạn đối với thương mại nông nghiệp đi qua Hormuz có thể đẩy thêm 45 triệu người vào tình trạng mất an ninh lương thực cấp bách, chủ yếu ở Châu Phi và Châu Á. Sự gia tăng giá năng lượng đang thúc đẩy lạm phát trên toàn thế giới, với các quốc gia như Nigeria, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ đã trải qua sự tăng vọt về chi phí nhiên liệu và thực phẩm.

Bài viết này chỉ mang tính chất thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.