Thương mại toàn cầu tăng 3,5% trong Quý 1 nhờ bùng nổ AI trong khi Châu Âu tụt hậu

Sự bùng nổ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo đã thúc đẩy khối lượng thương mại toàn cầu tăng vọt 3,5% trong quý đầu tiên của năm 2026, tạo ra một nền kinh tế thế giới hai tốc độ, nơi thương mại của Hoa Kỳ và Châu Á khởi sắc trong khi Châu Âu sụt giảm. Dữ liệu từ Cục Phân tích Chính sách Kinh tế Hà Lan (CPB) cho thấy nhập khẩu của Hoa Kỳ tăng 6,3%, với xuất khẩu từ Trung Quốc và các nền kinh tế Châu Á tiên tiến khác tăng lần lượt 11,3% và 10,1%.

Liên Hợp Quốc cho biết trong một báo cáo tuần này: “Những gián đoạn ở eo biển Hormuz đã gây ra một cú sốc tiêu cực đáng kể đối với thương mại và vận tải đường biển nói riêng”, nhấn mạnh những rủi ro địa chính trị tương phản với sự tăng trưởng do công nghệ thúc đẩy.

Các con số hàng quý chi tiết hóa sự phân kỳ sắc nét trong các dòng chảy thương mại toàn cầu. Nhu cầu tăng vọt đối với phần cứng liên quan đến AI đã thúc đẩy mạnh mẽ các tuyến đường xuyên Thái Bình Dương, với nhập khẩu của Hoa Kỳ tăng 6,3% so với quý trước. Điều này được đáp ứng bởi mức tăng 11,3% trong xuất khẩu từ Trung Quốc và 10,1% từ các nền kinh tế Châu Á tiên tiến không bao gồm Nhật Bản. Ngược lại, Khu vực đồng euro chứng kiến xuất khẩu giảm 1,2%, trong khi xuất khẩu từ Châu Phi và Trung Đông lao dốc 8,2%, phản ánh tác động của xung đột khu vực.

Dữ liệu cho thấy bản đồ thương mại toàn cầu đang được vẽ lại bởi các chuỗi cung ứng công nghệ, một động lực đặt sự bùng nổ đầu tư AI đối mặt với những cơn gió ngược địa chính trị đáng kể. Trong khi Tổ chức Thương mại Thế giới dự báo thương mại sẽ tăng trưởng ở mức khiêm tốn 2,5% cho cả năm, tổ chức này lưu ý rằng tăng trưởng có thể tăng tốc lên 3% nếu nhu cầu do AI thúc đẩy tỏ ra bền bỉ hơn mong đợi.

Phần cứng AI thúc đẩy sự gia tăng thương mại xuyên Thái Bình Dương

Sự mở rộng thương mại gần như hoàn toàn được thúc đẩy bởi đầu tư vào các trung tâm dữ liệu và cơ sở hạ tầng AI. Theo một báo cáo gần đây của Liên Hợp Quốc, sự bùng nổ bao gồm máy chủ, thiết bị tính toán hiệu năng cao và chất bán dẫn tiên tiến, một thị trường do các công ty như Nvidia thống trị. Sự gia tăng nhập khẩu của Hoa Kỳ phản ánh chi tiêu vốn khổng lồ của các nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô lớn (hyperscaler) của Mỹ bao gồm Microsoft, Amazon Web Services và Alphabet, những đơn vị đang xây dựng khả năng AI của họ.

Nhu cầu này đang được đáp ứng bởi các nhà sản xuất trên khắp Châu Á. Hàn Quốc, nhà sản xuất chip nhớ chủ chốt, đã chứng kiến xuất khẩu trong tháng 4 tăng vọt 48% so với một năm trước đó, cho thấy xu hướng này đã tiếp tục sang quý hai. Động lực này vẫn tồn tại bất chấp các biện pháp kiểm soát xuất khẩu phức tạp của Hoa Kỳ đối với chip AI tiên tiến sang Trung Quốc, vốn đã chuyển từ lệnh cấm hoàn toàn sang khung "tiếp cận có kiểm soát". Mặc dù điều này đã tạo ra sự không chắc chắn, nhưng nhu cầu áp đảo từ các thị trường phương Tây đã bù đắp quá mức cho bất kỳ sự sụt giảm nào trong doanh số bán hàng trực tiếp sang Trung Quốc đối với các nhà sản xuất chip như Nvidia.

Thách thức về khả năng cạnh tranh của Châu Âu

Trong khi Hoa Kỳ và Châu Á cưỡi trên làn sóng AI, mức giảm xuất khẩu 1,2% của Châu Âu báo hiệu một thách thức cấu trúc sâu sắc hơn. Theo một bài phát biểu gần đây của Ngân hàng Trung ương Châu Âu, khối này đang mất thị phần xuất khẩu vào tay Trung Quốc, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ trung bình và cao vốn là thế mạnh cốt lõi trong lịch sử. Phân tích chỉ ra những tác động kéo dài của cuộc khủng hoảng năng lượng 2021-22, vốn đã gây tổn hại không tương xứng đến khả năng cạnh tranh của các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng của Châu Âu so với các đối thủ ở Châu Á.

Áp lực cạnh tranh này càng trở nên trầm trọng hơn do các biến động tiền tệ không thuận lợi và khả năng ngày càng tăng của Trung Quốc trong việc sản xuất các mặt hàng phức tạp mà Châu Âu chuyên môn hóa. ECB lưu ý rằng giỏ hàng xuất khẩu của khu vực đồng Euro và Trung Quốc ngày càng trở nên tương đồng, dẫn đến sự cạnh tranh trực tiếp tại các thị trường thứ ba, ngay tại Trung Quốc và bên trong thị trường Châu Âu. Sự phân kỳ này giải thích tại sao Khu vực đồng euro không tham gia vào sự bùng nổ thương mại do AI thúc đẩy hiện nay và phải đối mặt với triển vọng đầy thách thức hơn. Xung đột ở Trung Đông, vốn đã đẩy giá năng lượng lên cao, càng làm trầm trọng thêm bất lợi cạnh tranh này đối với các nhà sản xuất Châu Âu.

Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.