Tranh luận UBI nóng lên khi các nghiên cứu đặt câu hỏi về giải pháp mất việc làm do AI

Edgen Stock·Mar 26 2026, 05:25

Chia sẻ đến

Chia sẻ đến

Sao chép liên kết

Tóm lược chính

Cuộc tranh luận về Thu nhập Cơ bản Phổ quát (UBI) như một giải pháp cho việc mất việc làm do AI đang ngày càng gay gắt, được thúc đẩy bởi sự ủng hộ từ các nhà lãnh đạo công nghệ. Tuy nhiên, nghiên cứu kinh tế gần đây cho thấy UBI có thể không phải là một giải pháp đơn giản, với các nghiên cứu lớn nhấn mạnh những tác động tiêu cực tiềm tàng đối với sự tham gia lực lượng lao động và đặt câu hỏi về tính cấp thiết của tự động hóa việc làm hàng loạt.

Các nhà lãnh đạo công nghệ ủng hộ UBI: Các nhân vật nổi bật như Sam Altman của OpenAI và Elon Musk của Tesla đã thúc đẩy các chương trình UBI để giải quyết nỗi lo AI sẽ thay thế một phần lớn lực lượng lao động của con người.
Các chương trình thử nghiệm cho thấy sự không khuyến khích làm việc: Một đánh giá vào tháng 2 năm 2026 của Viện Doanh nghiệp Hoa Kỳ về 122 chương trình thí điểm UBI cho thấy các nghiên cứu lớn hơn đã có tác động tiêu cực đến công việc. Một chương trình đã cung cấp cho người nhận 1.000 USD mỗi tháng, những người này sau đó làm việc ít giờ hơn so với nhóm đối chứng nhận được 50 USD.
Các nhà kinh tế thấy sự thay đổi dần dần: Các nhà kinh tế cho rằng nỗi sợ hãi về việc mất việc làm hàng loạt ngay lập tức là quá sớm, trích dẫn tỷ lệ chấp nhận AI thấp và chi phí điện toán cao là những rào cản đáng kể đối với tự động hóa. Sự chuyển đổi dự kiến sẽ là một sự thay đổi dần dần trong các nhiệm vụ công việc chứ không phải là một cú sốc đột ngột.

Các nghiên cứu thí điểm UBI cho thấy tác động tiêu cực đến công việc

Khi các nhà lãnh đạo công nghệ thúc đẩy Thu nhập Cơ bản Phổ quát (UBI) như một giải pháp cho các mất mát việc làm tiềm tàng do AI, các bằng chứng mới đã thách thức tính hiệu quả của nó. Một báo cáo tháng 2 năm 2026 từ Viện Doanh nghiệp Hoa Kỳ đã khảo sát 122 chương trình thí điểm thu nhập cơ bản được thực hiện từ năm 2017 đến 2025 và tìm thấy kết quả hỗn hợp. Báo cáo nhấn mạnh rằng các nghiên cứu lớn hơn, đáng tin cậy hơn đã chứng minh tác động tiêu cực đến ý chí làm việc của một người. Một chương trình thí điểm như vậy, được hỗ trợ bởi CEO OpenAI Sam Altman, đã cung cấp cho người tham gia 1.000 USD mỗi tháng. Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng nhóm này làm việc ít giờ hơn so với nhóm đối chứng chỉ nhận 50 USD mỗi tháng, cho thấy rằng các khoản thanh toán UBI cao hơn tạo ra sự không khuyến khích làm việc. Dữ liệu này làm phức tạp câu chuyện rằng UBI là một giải pháp đơn giản cho sự dịch chuyển kinh tế mà AI có thể gây ra.

Các nhà kinh tế tranh luận rằng tác động lao động của AI không phải là tức thì

Mặc dù có những dự đoán về thất nghiệp hàng loạt, nhiều nhà kinh tế tin rằng sự chuyển đổi sẽ chậm hơn dự kiến. Nhà kinh tế học Yale Pascual Restrepo lập luận rằng những tuyên bố về việc AI loại bỏ việc làm là quá sớm, lưu ý rằng việc các doanh nghiệp áp dụng AI vẫn còn tương đối thấp. Một hạn chế chính là lượng sức mạnh tính toán khổng lồ cần thiết để vận hành các hệ thống AI tiên tiến. Restrepo cho rằng khi nền kinh tế mở rộng, nút thắt cổ chai chính sẽ không phải là lao động của con người mà là sự sẵn có của 'điện toán'. Cơ sở hạ tầng này phải được xây dựng dần dần, làm chậm tốc độ tự động hóa. Một phân tích của QNB ủng hộ quan điểm này, lưu ý rằng trong khi các công ty đang áp dụng AI để cải thiện hiệu quả và giảm chi phí lao động, thì hiệu ứng là sự nguội lạnh dần dần của thị trường lao động, chứ không phải một sự sụp đổ đột ngột.

Các cuộc tranh luận chính sách đối mặt với thay đổi kinh tế dài hạn

Cuộc thảo luận xung quanh UBI phản ánh một cuộc tranh luận sâu sắc hơn về cấu trúc tương lai của nền kinh tế. Các nhà phê bình như nhà bình luận Jason L. Riley so sánh nó với Cuộc chiến chống đói nghèo năm 1964 của Tổng thống Johnson, lập luận rằng các chương trình tách thu nhập khỏi công việc đã có lịch sử dẫn đến những hậu quả xã hội tiêu cực không lường trước được. Họ cho rằng đạo đức làm việc là một thành phần quan trọng của một xã hội thị trường tự do. Ngược lại, một số nhà kinh tế đưa ra một triển vọng tinh tế hơn. Ngay cả khi AI tự động hóa một số nhiệm vụ và giảm lương danh nghĩa, công nghệ này cũng có thể giảm đáng kể giá hàng hóa và dịch vụ. Điều này có thể dẫn đến sức mua ổn định hoặc thậm chí tăng lên cho các hộ gia đình, thay đổi cơ bản cách đo lường phúc lợi kinh tế.