Đóng cửa Eo biển cắt giảm 20% nguồn cung dầu, gây sốc giá
Cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran, bắt đầu bằng các cuộc không kích vào ngày 28 tháng 2, đã làm tê liệt hệ thống năng lượng toàn cầu bằng cách đóng cửa hiệu quả Eo biển Hormuz. Việc đóng cửa điểm nghẽn chiến lược này đã chặn đứng việc vận chuyển 20% dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới, một sự kiện mà Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã gọi là sự gián đoạn năng lượng tồi tệ nhất trong lịch sử. Phản ứng ngay lập tức của thị trường đã khiến giá dầu chuẩn toàn cầu tăng hơn 50% lên trên 110 USD một thùng. Giá dầu thô Trung Đông, vốn rất quan trọng đối với các nền kinh tế châu Á, đã đạt mức cao kỷ lục gần 164 USD.
Sự gián đoạn vật chất là rất lớn, với cuộc khủng hoảng đã loại bỏ khoảng 400 triệu thùng khỏi thị trường. Để đối phó, IEA đã phối hợp giải phóng 400 triệu thùng từ các kho dự trữ khẩn cấp vào ngày 11 tháng 3, nhưng biện pháp này chỉ đủ cho khoảng 20 ngày thiếu hụt. Tình hình càng trầm trọng hơn khi Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol báo cáo vào ngày 23 tháng 3 rằng ít nhất 40 tài sản năng lượng trên khắp chín quốc gia Trung Đông đã bị hư hại “nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng”, cho thấy các vấn đề cung cấp kéo dài.
Hậu quả từ cuộc chiến Iran tương đương với hai cuộc khủng hoảng dầu mỏ lớn của những năm 1970 và cuộc khủng hoảng khí đốt năm 2022 cộng lại.
— Fatih Birol, Giám đốc điều hành, Cơ quan Năng lượng Quốc tế.
Xung đột làm tê liệt các chuỗi cung ứng phi năng lượng quan trọng
Thiệt hại kinh tế của xung đột lan rộng ra ngoài dầu khí, phá vỡ một số chuỗi cung ứng toàn cầu quan trọng khác. Cuộc tấn công vào khu phức hợp LNG Ras Laffan của Qatar không chỉ làm ngừng hoạt động 12,8 triệu tấn LNG hàng năm trong tối đa năm năm mà còn làm tê liệt thị trường heli toàn cầu. Do Qatar sản xuất hơn một phần ba nguồn cung heli toàn cầu như một sản phẩm phụ của quá trình xử lý LNG, giá heli đã tăng gấp đôi và dự kiến sẽ tăng thêm 25% đến 50%, đe dọa các ngành công nghiệp từ sản xuất chất bán dẫn đến hình ảnh y tế.
Cuộc chiến cũng đã làm đảo lộn nguồn cung lương thực toàn cầu bằng cách làm gián đoạn các chuyến hàng phân bón. Với khoảng một phần ba thương mại phân bón toàn cầu thường đi qua Eo biển Hormuz, giá các sản phẩm gốc nitơ như urê đã tăng 30% đến 40%. Cú sốc giá này đang gây áp lực lên chi phí đầu vào của nông dân trong mùa vụ gieo trồng mùa xuân và có nguy cơ gây ra lạm phát giá lương thực đáng kể. Ngoài ra, việc ngừng vận chuyển thương mại đang làm chậm trễ các chuyến hàng dược phẩm nhạy cảm về thời gian, bao gồm vắc-xin và insulin, làm dấy lên lo ngại về tình trạng thiếu hụt trong tương lai và chi phí chăm sóc sức khỏe tăng lên.
Lo ngại lạm phát đình trệ gây ra dòng vốn tháo chạy khỏi châu Á
Những cú sốc kép về năng lượng và chuỗi cung ứng đã gây ra những lo ngại nghiêm trọng về lạm phát đình trệ — một sự kết hợp độc hại giữa lạm phát cao và tăng trưởng kinh tế chậm lại — thúc đẩy một sự thay đổi quyết định trong dòng vốn toàn cầu. Trong suốt tháng 3 năm 2026, các thị trường chứng khoán châu Á đã trải qua dòng vốn đầu tư nước ngoài chảy ra mạnh mẽ khi các nhà đầu tư giảm rủi ro trong danh mục đầu tư của họ. Viễn cảnh giá năng lượng cao kéo dài, cùng với sự gián đoạn nguồn cung rộng khắp, đã làm tối đi triển vọng kinh tế đối với các quốc gia nhập khẩu năng lượng, đặc biệt là ở châu Á.
Sự tháo chạy vốn này phản ánh mối lo ngại của nhà đầu tư rằng các ngân hàng trung ương sẽ buộc phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt để chống lạm phát, từ đó hạn chế hơn nữa hoạt động kinh tế. Kết quả là môi trường xấu đi đối với cổ phiếu và tiền tệ của các thị trường mới nổi, khi các tác động thứ cấp của xung đột lan rộng khắp hệ thống tài chính toàn cầu, làm giảm định giá và tăng biến động thị trường.
Edgen Stock·Mar 24 2026, 08:10