Đề xuất 8,3 tỷ USD của Denso mua lại Rohm báo hiệu khủng hoảng trong ngành chip điện lực Nhật Bản

Đề nghị 8,3 tỷ USD của Denso sau khoản lỗ 50 tỷ yên

Tháng 3 năm 2026, gã khổng lồ phụ tùng ô tô Nhật Bản DENSO đã đưa ra đề nghị tiếp quản 1,3 nghìn tỷ yên (8,3 tỷ USD) đối với nhà sản xuất chip ROHM, một động thái gây chấn động trong ngành vốn đã mong manh. Đây là một trong những đề nghị lớn nhất trong lịch sử bán dẫn Nhật Bản, là phản ứng trực tiếp trước cuộc khủng hoảng ngày càng sâu sắc của ngành. Các nhà đầu tư đã phản ứng một cách hoài nghi, khiến cổ phiếu của DENSO giảm 5,6% khi họ đặt câu hỏi về sự khôn ngoan khi mua lại một công ty đang gặp khó khăn. ROHM, từng là trụ cột thống trị chip của Nhật Bản, dự kiến sẽ chịu khoản lỗ ròng 50 tỷ yên trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3 năm 2025, đây là khoản lỗ hàng năm đầu tiên của công ty trong 12 năm. Khoản lỗ này bắt nguồn từ khoản phí suy giảm tài sản 30 tỷ yên sau khi tỷ lệ sử dụng nhà máy của công ty giảm xuống dưới 30%.

Các vấn đề của ROHM không phải là cá biệt. Renesas Electronics chứng kiến khoản lỗ ròng trong nửa đầu năm 2025 của mình tăng lên mức kỷ lục 175,3 tỷ yên sau khi mất khoản thanh toán trước 2 tỷ USD cho nhà cung cấp SiC Wolfspeed, công ty đã nộp đơn xin phá sản. Trong khi đó, Mitsubishi Electric đã hoãn vô thời hạn việc mở rộng nhà máy wafer SiC của mình ở Kumamoto. Làn sóng khó khăn tài chính và việc hủy bỏ đầu tư này cho thấy một sự đổ vỡ hệ thống, buộc các công ty như DENSO phải thực hiện các bước cấp tiến để đảm bảo các linh kiện quan trọng cho xe điện (EV).

Trung Quốc chiếm 33% thị trường SiC với lợi thế chi phí 60%

Ngành bán dẫn công suất của Nhật Bản đang phải đối mặt với cuộc tấn công hai mặt từ Trung Quốc: một thị trường cuối nhanh chóng biến mất và sự cạnh tranh gay gắt trong chuỗi cung ứng. Trong khi các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản chậm chuyển đổi sang xe điện—với tỷ lệ thâm nhập EV của Nhật Bản vẫn dưới 10%—thì Trung Quốc đã tăng vọt lên hơn 60%, tạo ra một thị trường nội địa khổng lồ cho các nhà sản xuất chip của riêng mình. Sự khác biệt này đã khiến các nhà cung cấp Nhật Bản như ROHM, vốn phụ thuộc nhiều vào Toyota và Honda, phải đối mặt với các khoản đầu tư quá lớn và nhu cầu yếu.

Quan trọng hơn, các công ty Trung Quốc đã phá vỡ một cách có hệ thống sự lãnh đạo của Nhật Bản trong chuỗi cung ứng. Trong lĩnh vực silicon carbide (SiC), một vật liệu quan trọng cho xe điện hiệu suất cao, các công ty Trung Quốc Tianke Heda và SICC hiện đang kiểm soát tổng cộng hơn 33% thị phần toàn cầu. Họ đạt được điều này bằng cách tận dụng lợi thế chi phí đáng kể; một đế SiC 6 inch của Trung Quốc có giá khoảng 120 USD, thấp hơn khoảng 60% so với mức giá 270 USD cho một sản phẩm tương đương của Nhật Bản. Điều này đã khiến các công ty Nhật Bản dựa vào đế nhập khẩu trở nên kém cạnh tranh. Thị phần của Trung Quốc trong thị trường thiết bị SiC hạ nguồn đã tăng gấp đôi từ 7,1% vào năm 2022 lên 13,4% vào năm 2024, và khoảng cách công nghệ với các nhà lãnh đạo Nhật Bản đã thu hẹp xuống dưới ba năm.

Phân mảnh buộc phải hợp nhất khi khoảng cách công nghệ thu hẹp

Áp lực bên ngoài từ Trung Quốc đã phơi bày một điểm yếu nội tại chết người: sự phân mảnh cực đoan. Thị trường bán dẫn công suất của Nhật Bản bị chia sẻ giữa năm nhà sản xuất lớn—Mitsubishi Electric, Fuji Electric, Toshiba, ROHM và Renesas—không ai trong số đó chiếm hơn 5% thị phần toàn cầu. Nhiều năm cạnh tranh đã cản trở sự hợp tác. Một liên minh được đề xuất giữa ROHM và Toshiba để cùng sản xuất chip đã bị đình trệ do các vấn đề về niềm tin và kiểm soát, tương tự như sự thất bại của một sự sáp nhập tiềm năng giữa Honda-Nissan. Sự không thể đoàn kết này đã khiến họ dễ bị tổn thương.

Hợp nhất không còn là một lựa chọn mà là một điều cần thiết để tồn tại. Việc DENSO mua lại ROHM nhằm mục đích tạo ra một cường quốc tích hợp theo chiều dọc có khả năng cạnh tranh trên quy mô toàn cầu. Tuy nhiên, thời gian không còn nhiều. Trong khi Nhật Bản duy trì một lợi thế nhỏ từ 1-2 năm trong các chip dựa trên silicon truyền thống, thì khoảng cách này thu hẹp xuống còn khoảng ba năm đối với SiC, và trong không gian Gallium Nitride (GaN) mới nổi, Nhật Bản đã chậm hơn 2-3 năm so với các đối thủ cạnh tranh Trung Quốc như Innoscience. Hy vọng cuối cùng của ngành có thể nằm ở các vật liệu thế hệ tiếp theo như Gallium Oxide và Diamond, nơi Nhật Bản giữ vị trí dẫn đầu trong nghiên cứu ban đầu. Tuy nhiên, ngay cả ở đây, các công ty Trung Quốc cũng đang theo sát, đe dọa lặp lại chiến lược đã chinh phục thị trường SiC.