Hoa Kỳ và Iran đã tham gia vào một cuộc giao tranh quân sự trực tiếp tại eo biển Hormuz vào ngày 7 tháng 5, đẩy khu vực này đến gần hơn với một cuộc xung đột toàn diện đe dọa cắt đứt tuyến đường thủy chịu trách nhiệm cho một phần năm nguồn cung dầu của thế giới. Các cuộc đụng độ xảy ra khi Hoa Kỳ chuẩn bị khởi động lại "Sáng kiến Tự do" (Freedom Initiative) để hộ tống các tàu thương mại, một động thái được thực hiện nhờ sự đảo ngược quan trọng từ Ả Rập Xê Út và Kuwait để mở lại không phận và các căn cứ cho quân đội Hoa Kỳ.
Bộ Chỉ huy Trung tâm Hoa Kỳ cho biết trong một tuyên bố: "Quân đội Hoa Kỳ... đã loại bỏ các mối đe dọa xâm nhập và nhắm mục tiêu vào các cơ sở quân sự của Iran chịu trách nhiệm tấn công lực lượng Hoa Kỳ, bao gồm các địa điểm phóng tên lửa và máy bay không người lái, các địa điểm chỉ huy và kiểm soát cũng như các nút tình báo, giám sát và trinh sát". Đáp lại, một phát ngôn viên quân sự Iran cáo buộc Hoa Kỳ tấn công các khu vực dân sự và thề sẽ "đáp trả mạnh mẽ".
Sự leo thang diễn ra sau nhiều tuần phong tỏa của Iran làm tê liệt thương mại toàn cầu, khiến 1.550 tàu và 22.500 thủy thủ bị mắc kẹt ở Vịnh Ba Tư. Việc đóng cửa hiệu quả eo biển, nơi có 100-130 con tàu đi qua mỗi ngày trước chiến tranh, đã khiến giá xăng tại Hoa Kỳ tăng 50% lên mức trung bình 4,56 USD một gallon và gần như làm tăng gấp đôi chi phí nhiên liệu phản lực. Giá bảo hiểm vận chuyển đã tăng vọt từ 1% lên tới 10% giá trị hàng hóa của một con tàu.
Các cuộc đụng độ trực tiếp làm xói mòn những nỗ lực ngoại giao mạnh mẽ của Pakistan và các nước khác nhằm môi giới một thỏa thuận ngừng bắn, khiến triển vọng về một cuộc xung đột rộng lớn hơn có khả năng xảy ra cao hơn. Với đánh giá tình báo của Hoa Kỳ cho rằng Iran có thể duy trì lệnh phong tỏa trong ba đến bốn tháng nữa, việc Hoa Kỳ khởi động lại hoạt động hộ tống hải quân qua một con kênh hẹp đã được quét mìn tạo ra một môi trường rủi ro cao, nơi bất kỳ tính toán sai lầm nào cũng có thể châm ngòi cho một cuộc chiến rộng lớn hơn, có khả năng đẩy giá dầu vào vùng chưa từng có và tác động nghiêm trọng đến kinh tế toàn cầu.
Tái khởi động "Sáng kiến Tự do"
Quyết định của Ả Rập Xê Út và Kuwait về việc dỡ bỏ các hạn chế đối với quyền tiếp cận quân sự của Hoa Kỳ đánh dấu một sự thay đổi đáng kể. "Sáng kiến Tự do" ban đầu bị tạm dừng chỉ 36 giờ sau khi khởi động, sau những phản đối từ các quốc gia vùng Vịnh, những người cảm thấy luận điệu của Hoa Kỳ đang hạ thấp mức độ nghiêm trọng của các cuộc tấn công từ Iran. Sau cuộc điện đàm giữa Tổng thống Trump và Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed bin Salman, các hạn chế đã được dỡ bỏ, dọn đường cho Hoa Kỳ cung cấp sự bảo vệ trên biển và trên không cho các tàu thương mại.
Theo Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Pete Hegseth, kế hoạch này bao gồm việc tạo ra một "mái vòm phòng thủ mạnh mẽ" với hàng trăm máy bay cung cấp sự giám sát 24/7 để bảo vệ các tàu quá cảnh qua một hành lang hẹp đã được rà phá bom mìn. Quân đội Hoa Kỳ đã cam kết 15.000 binh sĩ và 100 máy bay cho chiến dịch này.
Các kênh ngoại giao dưới áp lực
Trong khi căng thẳng quân sự bùng phát, các cuộc đàm phán ngoại giao cho một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời được cho là đang diễn ra. Tahir Andrabi, người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Pakistan, cơ quan đang giúp môi giới, bày tỏ sự lạc quan rằng một thỏa thuận có thể sớm đạt được. Tuy nhiên, Hoa Kỳ đồng thời công bố các lệnh trừng phạt mới đối với các mạng lưới dầu mỏ của Iran và Iraq, làm phức tạp thêm động thái "vừa đánh vừa đàm".
Lãnh đạo Iran vẫn tỏ thái độ thách thức. Cựu chỉ huy IRGC Mohsen Rezaei tuyên bố rằng Iran sẽ không để Hoa Kỳ "rời đi" mà không bồi thường cho những tổn thất của Iran. Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hợp Quốc đã cảnh báo rằng việc đóng cửa kéo dài có thể đẩy 45 triệu người vào cảnh đói khát, chủ yếu ở Châu Á và Châu Phi, khi các chuyến hàng nhiên liệu và phân bón bị chặn lại.
Bài viết này chỉ mang tính chất thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.