Một dự luật lưỡng đảng mới tìm cách lấp đầy các lỗ hổng quan trọng trong các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, nhằm ngăn chặn tham vọng thống trị ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu của Trung Quốc và duy trì lợi thế công nghệ mà các nhà phân tích ước tính là hơn 5 năm.
Một nhóm các nhà lập pháp Mỹ lưỡng đảng đã giới thiệu một dự luật nhằm hạn chế nghiêm ngặt khả năng tiếp cận của Trung Quốc với các thiết bị sản xuất bán dẫn tiên tiến, làm leo thang sự đối đầu về công nghệ giữa hai cường quốc toàn cầu. Đạo luật có tên là Đạo luật Điều chỉnh Đa phương về Kiểm soát Công nghệ trên Phần cứng (MATCH), nhằm lấp đầy các lỗ hổng trong các biện pháp kiểm soát xuất khẩu hiện có vốn cho phép Trung Quốc xây dựng năng lực sản xuất chip bất chấp áp lực từ Mỹ.
"Trung Quốc đã nói rất rõ ràng rằng họ có ý định thống trị các công nghệ làm nền tảng cho cả nền kinh tế và quốc phòng của chúng ta," Hạ nghị sĩ Michael Baumgartner cho biết trong một tuyên bố. "Hoa Kỳ không thể để hở các cửa sau cho phép Đảng Cộng sản Trung Quốc có được các công cụ cần thiết để nhảy vọt trong sản xuất bán dẫn."
Động thái này diễn ra khi lượng nhập khẩu máy móc sản xuất bán dẫn của Trung Quốc tăng vọt, từ 10,7 tỷ USD năm 2016 lên khoảng 51,1 tỷ USD vào năm ngoái, theo phân tích từ Silverado Policy Accelerator. Sự gia tăng này được thúc đẩy bởi nhu cầu chip AI tăng cao, với việc Trung Quốc trở thành thị trường lớn nhất cho các nhà cung cấp thiết bị chủ chốt như ASML có trụ sở tại Hà Lan, chiếm 36% doanh thu hệ thống ròng của hãng này trong quý 4 năm 2025.
Điều cốt yếu là quyền kiểm soát tương lai của trí tuệ nhân tạo và các công nghệ quan trọng khác. Đạo luật MATCH tìm cách ngăn chặn Trung Quốc đạt được khả năng tự chủ về chip cao cấp, một mục tiêu đã nêu của Chủ tịch Tập Cận Bình. Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo rằng một sự leo thang đáng kể như vậy có thể gây ra sự trả đũa mạnh mẽ từ Bắc Kinh và làm xáo trộn thêm chuỗi cung ứng toàn cầu vốn đã tích hợp sâu rộng.
Lỗ hổng quang khắc DUV
Cốt lõi của dự luật được đề xuất nhắm vào một loại công cụ sản xuất chip cụ thể sử dụng công nghệ quang khắc cực tím sâu (DUV). Trong khi Mỹ đã cấm xuất khẩu các máy quang khắc cực tím cực đoan (EUV) tiên tiến nhất sang Trung Quốc, việc bán các hệ thống DUV cũ hơn một chút vẫn được phép. Các công ty Trung Quốc đã mua hàng trăm máy này, cho phép họ sản xuất khối lượng lớn chip tiên tiến, ngay cả khi chúng không ở trình độ tiên tiến nhất.
Các chuyên gia lập luận rằng điều này cho phép Trung Quốc lấy số lượng bù đắp chất lượng. "Nếu chúng ta trao cho họ khả năng mở rộng công nghệ ngay sau trình độ tiên tiến nhất, chúng ta đang gây hại nhiều như khi trao cho họ công nghệ sản xuất tiên tiến nhất," Sarah Stewart, CEO của Silverado Policy Accelerator cho biết. Các nhà phân tích tại SemiAnalysis ước tính rằng sản xuất thiết bị trong nước của Trung Quốc tụt hậu hơn 5 năm so với các công ty hàng đầu phương Tây như ASML, Applied Materials và Lam Research. Đạo luật MATCH sẽ ban hành lệnh cấm trên toàn quốc đối với các máy quang khắc nhúng DUV, cùng với các công cụ khác.
Xây dựng liên minh và các mối đe dọa đơn phương
Một thách thức quan trọng đối với chính sách của Mỹ là sự thiếu đồng nhất hoàn toàn với các đồng minh chủ chốt, cụ thể là Hà Lan và Nhật Bản, nơi đặt trụ sở của các nhà sản xuất thiết bị lớn ASML và Tokyo Electron. Các quốc gia này đã áp dụng các quy tắc lỏng lẻo hơn, cho phép các công ty của họ tiếp tục bán và bảo trì thiết bị trong các nhà máy Trung Quốc nằm trong danh sách đen theo luật pháp Hoa Kỳ. Điều này dẫn đến việc các công ty Mỹ mất thị phần vào tay các đối thủ cạnh tranh nước ngoài.
Đạo luật MATCH chỉ đạo chính phủ Mỹ tham gia vào "can thiệp ngoại giao" để thuyết phục các đồng minh áp dụng các hạn chế tương đương. Tuy nhiên, nếu đàm phán thất bại, dự luật cho phép Bộ Thương mại áp dụng quy tắc sản phẩm trực tiếp nước ngoài. Công cụ mạnh mẽ này sẽ cho phép Mỹ hạn chế xuất khẩu từ các công ty nước ngoài nếu sản phẩm của họ chứa công nghệ Mỹ, một động thái đơn phương có nguy cơ làm phật lòng các đồng minh nhưng là điều mà các quan chức coi là rào chắn cần thiết.
"Các công ty đồng minh như ASML và Tokyo Electron vẫn đang bảo trì thiết bị sản xuất bán dẫn bên trong các xưởng đúc (fab) của Trung Quốc," Michelle Nie, một nghiên cứu viên tại Trung tâm An ninh Mỹ mới (CNAS) cho biết. "Bảo trì là một cách chính để Trung Quốc lách chế độ kiểm soát xuất khẩu toàn cầu và chúng ta đang không hạn chế nó một cách thỏa đáng."
Đạo luật được đề xuất cũng nhắm mục tiêu cụ thể vào một số nhà sản xuất chip quan trọng của Trung Quốc, bao gồm SMIC và Huawei, với các hạn chế thậm chí còn rộng hơn. Các nhà phân tích dự báo sẽ có phản ứng mạnh mẽ từ Bắc Kinh nếu dự luật được thông qua. "Đây sẽ là một tác động chiến lược rất nghiêm trọng đối với Trung Quốc, vì họ coi thiết bị sản xuất bán dẫn là một nhu cầu chiến lược quan trọng," Jeff Koch của SemiAnalysis nói. "Tôi dự đoán họ sẽ phản ứng."
Bài viết này chỉ nhằm mục đích thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.
