Cổ phiếu phần mềm giảm 6% khi nỗi lo về tác nhân AI gây chấn động thị trường

Một đợt bán tháo mạnh mẽ đã làm rung chuyển lĩnh vực phần mềm khi các nhà đầu tư ngày càng lo ngại rằng sự trỗi dậy của các tác nhân trí tuệ nhân tạo có thể phá hủy mô hình kinh doanh béo bở của ngành này. Quỹ iShares Expanded Tech-Software Sector ETF (IGV) đã giảm 3,6%, đánh dấu mức đóng cửa thấp nhất kể từ tháng 11 năm 2023, trong khi một chỉ số rộng hơn theo dõi các công ty phần mềm dưới dạng dịch vụ (SaaS) đã giảm tới 5,5% chỉ trong một ngày.

"Tôi đang ngồi trong một phòng họp đầy khói xì gà, và Giám đốc Công nghệ (CTO) chỉ nhìn tôi và nói: 'Chà, tôi có thể tự xây dựng nó. Tại sao tôi cần bạn?'", một nhân viên bán hàng của Microsoft chia sẻ với Business Insider, tóm gọn thách thức cốt lõi mà ngành đang phải đối mặt.

Sự sụt giảm đã ảnh hưởng đến các công ty phần mềm lớn trên toàn diện. Trong một ngày giao dịch gần đây, Palantir Technologies Inc. đã giảm 7%, ServiceNow Inc. giảm 6,4% và Workday Inc. giảm 6%. Các ông lớn khác cũng chịu áp lực, với Salesforce Inc. giảm 3,9%, Oracle Corp. giảm 2,8% và Microsoft Corp. giảm 1,5%. Đợt bán tháo này kéo dài một năm tồi tệ đối với lĩnh vực này, với chỉ số chuẩn IGV giảm gần 28% tính từ đầu năm đến nay và chỉ số SaaS giảm gần 40%.

Cốt lõi của vấn đề là liệu khả năng tự động hóa các tác vụ phức tạp và thậm chí viết các ứng dụng tùy chỉnh ngày càng tăng của AI có khiến các phần mềm doanh nghiệp dựa trên đăng ký đắt đỏ trở nên lỗi thời hay không. Khả năng về một "SaaSpocalypse" (thảm họa SaaS) này khiến các nhà đầu tư đặt câu hỏi về giá trị lâu dài của các công ty đã thống trị bối cảnh công nghệ trong nhiều thập kỷ, vốn được xây dựng trên mô hình cấp phép dựa trên số lượng người dùng (seat-based) hiện đang tỏ ra dễ bị tổn thương.

Cuộc tranh luận về 'SaaSpocalypse'

Sự hỗn loạn của ngành gia tăng chỉ hai tháng sau khi startup AI Anthropic ra mắt một tác nhân AI có khả năng tự động hóa các quy trình kinh doanh phức tạp, một động thái đã kích hoạt đợt bán tháo cổ phiếu phần mềm ban đầu. Khái niệm "vibe coding" — nơi những người dùng có ít kinh nghiệm lập trình có thể tạo ra các ứng dụng trong vài phút — đã chuyển từ một điều mới lạ thành một mối đe dọa hữu hình. Nếu bất kỳ doanh nghiệp nào cũng có thể tự xây dựng hệ thống quản lý bán hàng hoặc hệ thống nhân sự theo yêu cầu, thì lý do để trả phí đăng ký đắt đỏ cho các nhà cung cấp như Salesforce hoặc Workday sẽ yếu đi đáng kể.

Để đáp lại, Big Software đang chạy đua để vẽ ra một bức tranh mới, nơi các nền tảng của họ không bị thay thế mà thay vào đó là tiến hóa. Họ hình dung ra một tương lai nơi các doanh nghiệp quản lý các đội ngũ tác nhân AI thực hiện các tác vụ trong nền, được điều phối thông qua các nền tảng an toàn, đã được thiết lập của họ. Microsoft đã tích hợp các tác nhân AI vào bộ Office 365 của mình, cho phép một đồng nghiệp kỹ thuật số hoàn thành các tác vụ trên Outlook và Teams. Tương tự, Salesforce đang triển khai các công cụ "Agentforce" để khách hàng tự xây dựng các tác nhân của riêng họ và đã tích hợp "Slackbot" vào công cụ cộng tác phổ biến của mình.

Các CEO đang tích cực bảo vệ địa bàn của mình. CEO Aneel Bhusri của Workday lưu ý rằng các nhà lãnh đạo AI như Anthropic và OpenAI chính là khách hàng của Workday. CEO Sam Altman của OpenAI đã làm rõ quan điểm của mình trên một podcast, nói rằng phần mềm là "khác biệt", nhưng "chắc chắn không chết".

Mô hình định giá chịu áp lực

Trong nhiều thập kỷ, ngành phần mềm đã phát triển mạnh mẽ dựa trên "định giá theo số lượng người dùng" (seat-based pricing) — một giấy phép đơn giản trên mỗi người dùng, mỗi tháng. Khi các tác nhân AI bắt đầu tự động hóa các công việc từng do con người thực hiện, các công ty có thể sẽ cần ít người dùng hơn. Điều này, kết hợp với chi phí tính toán cao để vận hành các mô hình AI, đang buộc ngành công nghiệp phải xem xét lại.

Công ty nghiên cứu thị trường IDC dự báo rằng mô hình định giá thuần túy theo số lượng người dùng sẽ lỗi thời vào năm 2028, với sự chuyển dịch sang các mô hình dựa trên mức tiêu thụ, tính phí theo mức độ sử dụng và kết quả. Mặc dù vậy, Microsoft đã đặt cược gấp đôi vào mô hình truyền thống cho gói AI cao cấp của mình, một động thái phản ánh sự miễn cưỡng trong việc áp đặt quá nhiều thay đổi lên khách hàng cùng một lúc. Jared Spataro, một giám đốc tiếp thị của Microsoft cho biết: "Quan điểm của chúng tôi là thay vì nhảy sang các mô hình kiếm tiền hoàn toàn mới... chúng tôi thực sự phải cầm tay khách hàng và đi cùng họ trên một hành trình".

Tuy nhiên, thị trường vẫn chưa bị thuyết phục. Nhà phân tích Rishi Jaluria của RBC cho biết: "Tâm lý bao trùm từ thị trường là 'phải thấy tận mắt mới tin'. Chúng ta đang đặt cược vào một thứ gì đó kéo dài từ 5 đến 10 năm nữa".

Lá chắn của Big Software: Bảo mật và Sự phức tạp

Các nhà cung cấp phần mềm lâu đời lập luận rằng lá chắn lớn nhất của họ là sự phức tạp và rủi ro to lớn liên quan đến việc quản lý các hệ thống cấp doanh nghiệp. Một ứng dụng được lập trình nhanh chóng có thể thực hiện một tác vụ, nhưng nó không thể xử lý bảo mật, tuân thủ và độ tin cậy cần thiết cho dữ liệu nhạy cảm của công ty. Ông Bhusri cho biết trong một cuộc gọi báo cáo kết quả kinh doanh: "Không có lượng 'vibe coding' nào có thể" quản lý số An sinh Xã hội của nhân viên hoặc bắt kịp với các quy định toàn cầu luôn thay đổi.

Quan điểm này cũng được các nhà phân tích đồng tình. Derek Hernandez, nhà phân tích của PitchBook, cho biết: "Tôi không nghĩ AI làm cho SaaS trở nên lỗi thời. Hầu hết các doanh nghiệp lớn vẫn muốn các nhà cung cấp đáng tin cậy xử lý sự phức tạp vốn có trong các giải pháp phần mềm". Giá trị đề xuất đang chuyển dịch từ việc chỉ cung cấp phần mềm sang cung cấp một nền tảng an toàn, đáng tin cậy có tích hợp các công cụ AI mạnh mẽ.

Tuy nhiên, mối đe dọa vẫn còn đó, đặc biệt là từ những đối thủ cạnh tranh nhanh nhạy hơn, những người có thể sử dụng AI để xây dựng và cung cấp các giải pháp giá rẻ hơn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong khi các doanh nghiệp lớn có thể ngần ngại thay thế các hệ thống cốt lõi của họ, thị trường rộng lớn hơn có thể bị phân mảnh. Khi ngành công nghiệp điều hướng quá trình chuyển đổi này, sự hoài nghi của thị trường là rất rõ rệt. Jaluria nói: "Mọi người sẽ gặp khó khăn để tin vào điều đó. Tâm lý thị trường có thể đảo chiều rất nhanh".

Bài viết này chỉ nhằm mục đích thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.