Trong một cuộc chiến pháp lý mang tính bước ngoặt có thể định hình lại ngành công nghiệp AI, việc Elon Musk thừa nhận rằng công ty xAI của chính ông đã sử dụng công nghệ của OpenAI đã thêm một tình tiết kịch tính vào vụ kiện 150 tỷ đô la chống lại nhà sản xuất ChatGPT.
Cuộc đối đầu tại tòa án giữa Elon Musk và Sam Altman đã có một bước ngoặt đầy kịch tính khi Musk thừa nhận startup AI của mình, xAI, đã sử dụng các mô hình OpenAI để đào tạo hệ thống Grok của riêng mình. Sự thừa nhận này diễn ra trong ngày thứ ba của phiên tòa nơi Musk đang kiện OpenAI đòi 150 tỷ đô la, cáo buộc công ty đã từ bỏ sứ mệnh phi lợi nhuận của mình, một tuyên bố mà OpenAI phản bác là một "nỗ lực ghen tị nhằm làm chệch hướng một đối thủ cạnh tranh".
"Tất cả chúng ta có thể chết vì kết quả của trí tuệ nhân tạo," luật sư của Musk nói với Thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers, nhấn mạnh tầm quan trọng của an toàn AI trong vụ án. Tuy nhiên, thẩm phán đã tập trung lại quá trình tố tụng, tuyên bố: "Câu hỏi ở đây là liệu có sự vi phạm tín thác từ thiện hay không. Đây không phải là một phiên tòa xét xử liệu trí tuệ nhân tạo có gây hại cho nhân loại hay không."
Phiên tòa đã hé lộ một kho tàng các thông tin liên lạc nội bộ, cho thấy những xung đột sâu sắc. Musk, người đồng sáng lập OpenAI vào năm 2015, tuyên bố ông đã bị lừa quyên góp 38 triệu đô la trong số 1 tỷ đô la đã hứa, chỉ để thấy tổ chức này chuyển hướng sang một thực thể vì lợi nhuận hiện được định giá hàng trăm tỷ đô la sau khoản đầu tư lớn từ Microsoft. Các luật sư của OpenAI đã đưa ra bằng chứng cho thấy chính Musk đã thúc đẩy cấu trúc vì lợi nhuận ngay từ năm 2017 và tìm kiếm quyền kiểm soát đa số trước khi rời đi.
Kết quả của vụ kiện có thể ngăn chặn đợt IPO tiềm năng của OpenAI và buộc phải tái cấu trúc mạnh mẽ, với việc Musk tìm cách loại bỏ CEO Sam Altman. Đối với các nhà đầu tư, phiên tòa phơi bày sự quản trị bất ổn và sự thù địch gay gắt làm nền tảng cho sự bùng nổ AI, tạo ra sự không chắc chắn cho các bên liên quan chính như Microsoft, công ty có quan hệ đối tác trị giá hàng tỷ đô la với OpenAI là trung tâm của tranh chấp, và các đối thủ cạnh tranh như Google và Anthropic, những người có thể hưởng lợi từ sự hỗn loạn này.
Cốt lõi của lập luận của Musk là OpenAI, được thành lập như một tổ chức phi lợi nhuận vì lợi ích của nhân loại, đã bị "đánh cắp" một cách hiệu quả và biến thành một doanh nghiệp nguồn đóng, định hướng lợi nhuận do đối tác Microsoft kiểm soát. "Đó không còn là cùng một công ty vì phần lớn giá trị đã bị phần vì lợi nhuận chiếm lấy," Musk làm chứng, cáo buộc OpenAI về một hành vi "treo đầu dê bán thịt chó".
Tuy nhiên, đội ngũ pháp lý của OpenAI, do William Savitt dẫn đầu, đã vẽ nên một bức tranh khác, mô tả Musk như một người sáng lập bị hắt hủi bởi sự cay cú và tham vọng cạnh tranh. Họ đã trình bày các email cho thấy Musk đã biết và thậm chí đồng ý với nhu cầu trở nên "ít cởi mở hơn" khi công nghệ tiến bộ. Trong một cuộc trao đổi năm 2016 với người đồng sáng lập Ilya Sutskever, Musk đã trả lời "Yup" (Đúng vậy) trước gợi ý chuyển sang mô hình đóng hơn.
Làm phức tạp thêm câu chuyện của Musk về việc bảo vệ sứ mệnh từ thiện là việc tiết lộ những nỗ lực của chính ông nhằm kiểm soát hoặc mua lại tài sản của OpenAI. Các tin nhắn văn bản tiết lộ Musk đã cố gắng tổ chức một giá thầu chung với Mark Zuckerberg của Meta để mua lại sở hữu trí tuệ của OpenAI. Sau khi thất bại, xAI của Musk đã đưa ra giá thầu đơn phương 97,4 tỷ đô la cho các tài sản của OpenAI. Musk làm chứng rằng giá thầu là để "ngăn họ đánh cắp tổ chức từ thiện", nhưng động thái này đã bị OpenAI coi là một nỗ lực nhằm củng cố một đối thủ cạnh tranh.
Việc thừa nhận rằng xAI đã sử dụng một kỹ thuật gọi là chưng cất mô hình (model distillation) — sử dụng mô hình của đối thủ cạnh tranh làm "người thầy" — để đào tạo Grok càng làm mờ đi mọi chuyện. Mặc dù đây là một thực tế phổ biến trong ngành, nhưng nó làm phức tạp lập trường công khai của Musk về AI mã nguồn mở và sự chỉ trích của ông đối với bản chất đóng của OpenAI, đặc biệt là khi ông vẫn chưa mã nguồn mở các phiên bản mới nhất của Grok.
Phiên tòa cũng xem xét kỹ lưỡng các cam kết tài chính của các nhà sáng lập OpenAI. Các luật sư của Musk đã nhấn mạnh sự đóng góp tài chính ban đầu và danh tiếng của ông, với việc Musk tự mình thốt lên: "Không có tôi, OpenAI sẽ không tồn tại!" Tuy nhiên, việc thẩm vấn chéo đã làm nổi bật rằng trong số 1 tỷ đô la mà ông đã hứa, chỉ có khoảng 38 triệu đô la thực sự được quyên góp.
Trong khi đó, nhật ký riêng tư của người đồng sáng lập OpenAI Greg Brockman đã cung cấp bằng chứng cho phía Musk. Trong các mục từ năm 2017, Brockman đã suy ngẫm về cách đạt được giá trị tài sản ròng hàng tỷ đô la và viết về một kế hoạch chuyển đổi sang một "công ty B" vì lợi nhuận là một "lời nói dối" trong khi đồng thời trấn an Musk về cam kết phi lợi nhuận của họ.
Phiên tòa tiếp tục vào tuần tới với lời khai dự kiến từ các nhân vật chủ chốt bao gồm Sam Altman và CEO Microsoft Satya Nadella. Kết quả sẽ có những tác động đáng kể, không chỉ đối với các công ty liên quan, mà còn đối với bối cảnh phát triển và quản trị AI rộng lớn hơn, nơi ranh giới giữa lý tưởng phi lợi nhuận và cơ hội thương mại to lớn ngày càng mờ nhạt. Vụ án đặt định giá của các công ty như Microsoft, Google và các bên chơi AI khác vào một góc nhìn mới, khi nền tảng pháp lý và đạo đức của các đối tác chính của họ đang bị nghi ngờ công khai.
Bài viết này chỉ mang tính chất thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.
