Lời đe dọa của một cố vấn hàng đầu Iran về việc đóng cửa “vĩnh viễn” eo biển Hormuz đối với các đối thủ đang khiến nền kinh tế toàn cầu phải cảnh giác trước sự gia tăng tiềm tàng của giá dầu lên mức chưa từng có là 200 USD/thùng. Cảnh báo từ Ali Akbar Velayati, cố vấn đối ngoại của Lãnh đạo tối cao Iran vào ngày 2 tháng 4, đe dọa sẽ chặn đứng 20% nguồn cung dầu toàn cầu đi qua đường thủy này, một cú sốc mà các nhà phân tích cho rằng sẽ vượt xa tác động của các cuộc chiến gần đây.
Jason Bordoff, Giám đốc điều hành sáng lập Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu của Đại học Columbia, cho biết: “Không có lựa chọn chính sách nào có thể ngăn cản giá dầu tiến tới mức 200 USD/thùng nếu eo biển Hormuz vẫn đóng cửa. Lượng cung cho thị trường toàn cầu là quá lớn”.
Giá dầu Brent, tiêu chuẩn toàn cầu, đã tăng khoảng 50%, giao dịch quanh mức 110 USD/thùng kể từ khi bắt đầu chiến tranh Iran. Việc đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz sẽ loại bỏ khoảng 11 triệu thùng mỗi ngày khỏi thị trường. Ngay cả khi tính đến việc giải phóng kho dự trữ chiến lược và định tuyến lại các đường ống, mức thiếu hụt ròng vẫn sẽ vào khoảng 9 triệu thùng một ngày, tương đương với tổng tiêu thụ hàng ngày của Vương quốc Anh, Pháp, Đức, Tây Ban Nha và Ý.
Sự leo thang này chuyển triển vọng dầu 200 USD từ một khả năng xa vời thành một kịch bản hợp lý có thể thành hiện thực trong vòng vài tháng. Các nhà phân tích tại Macquarie ấn định xác suất 40% cho kịch bản dầu 200 USD nếu cuộc chiến và việc đóng cửa eo biển kéo dài đến tháng 6. Mức tăng vọt như vậy sẽ làm lu mờ mức đỉnh năm 2008 là gần 150 USD và có nguy cơ đẩy nền kinh tế toàn cầu vào một cú sốc đình lạm nghiêm trọng, tác động đến mọi thứ từ chính sách của ngân hàng trung ương đến các cuộc bầu cử tại Mỹ.
Tuyến đường biển Đỏ bị đe dọa
Saudi Arabia đã cố gắng giảm thiểu sự gián đoạn bằng cách chuyển hướng dầu thô đến cảng Yanbu trên Biển Đỏ, bỏ qua eo biển Hormuz. Các lô hàng từ Yanbu đã tăng hơn gấp ba lần so với mức trung bình năm 2025 lên 4,6 triệu thùng mỗi ngày trong hai tuần qua, theo dữ liệu từ Vortexa.
Huy nhiên, con đường thay thế quan trọng này hiện đang gặp nguy hiểm. Phiến quân Houthi do Iran hậu thuẫn tại Yemen, những người trước đó đã tấn công tàu bè để trả đũa cuộc chiến ở Gaza, đã tham gia vào cuộc xung đột và đang đe dọa các tàu ở eo biển Bab-el-Mandeb tại cực nam Biển Đỏ.
Richard Bronze, đồng sáng lập công ty nghiên cứu Energy Aspects, nói với CNN: “Nếu phiến quân Houthi bắt đầu đe dọa tàu bè thì ít nhất điều này sẽ kéo dài thời gian hành trình tới châu Á thêm vài tuần. Điều đó sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng khan hiếm nguồn cung dầu thô ở châu Á”.
Châu Á gồng mình trước cuộc khủng hoảng nguồn cung
Châu Á là khu vực tiếp xúc nhiều nhất với cú sốc nguồn cung, phụ thuộc vào Trung Đông khoảng 60% lượng dầu nhập khẩu. Tất cả dầu thô rời Yanbu trong tháng này đều hướng đến châu Á, theo dữ liệu thương mại của Kpler. Việc phong tỏa Bab-el-Mandeb sẽ buộc các tàu chở dầu phải đi vòng quanh châu Phi trong nhiều tuần hoặc buộc Saudi Arabia phải ưu tiên các thị trường châu Âu gần hơn, khiến châu Á thiếu hụt các thùng dầu kịp thời.
Muyu Xu, nhà phân tích cấp cao tại Kpler, cho biết: “Nếu họ không thể nhận được dầu thô của Saudi đúng hạn, điều đó sẽ khiến tình trạng khan hiếm nguồn cung trong ngắn hạn của họ trở nên tồi tệ hơn”, lưu ý rằng nhiều quốc gia châu Á sẽ chứng kiến sự thiếu hụt trong tháng 4 khi lượng hàng tồn kho cạn kiệt.
Cuộc khủng hoảng đã buộc phải có những điều chỉnh đau đớn. Philippines đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng, trong khi Hàn Quốc khuyên người dân nên tắm trong thời gian ngắn hơn. Đối với nhiều nền kinh tế châu Á, vấn đề không chỉ là giá cao mà còn là sự thiếu hụt nguồn cung vật chất.
Cú sốc kiểu những năm 1970
Với kho dự trữ chiến lược đã được giải phóng và ít công cụ chính sách khác có sẵn, thế giới phải đối mặt với một kịch bản chưa từng thấy trong nhiều thập kỷ. Mike Sommers, Giám đốc điều hành của Viện Dầu khí Hoa Kỳ, cho biết trong một cuộc phỏng vấn: “Kế hoạch hành động khá trống rỗng vào thời điểm này”.
Jeff Currie, giám đốc chiến lược tại Carlyle Group, cho biết khả năng mất đi 5-10 triệu thùng nhu cầu mỗi ngày sẽ có tác động “tương tự như thập niên 70”. Cuộc khủng hoảng đó đã dẫn đến một sự thay đổi toàn diện của hệ thống năng lượng toàn cầu, bao gồm sự bùng nổ của năng lượng hạt nhân và chuyển hướng khỏi việc sử dụng dầu để sản xuất điện.
“Thông điệp chính là chúng ta sẽ bị buộc phải chuyển đổi năng lượng một cách rất đau đớn và diễn ra rất nhanh chóng”, Currie nói. Mặc dù các cú sốc dầu mỏ trong quá khứ không phải lúc nào cũng dẫn đến thay đổi lâu dài, Bordoff của Đại học Columbia tin rằng lần này có thể khác. Ông nói: “Tôi nghĩ điều này có nhiều tiềm năng hơn bất cứ điều gì kể từ những năm 1970 để tạo ra những trải nghiệm đau thương dẫn đến sự thay đổi lâu dài”.
Bài viết này chỉ mang tính chất thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.
