Cuộc chiến ở Iran đã gây ra cú sốc giá năng lượng toàn cầu nghiêm trọng nhất trong gần hai thập kỷ, buộc các chính phủ phải tung ra các khoản trợ cấp mới tốn kém và làm phức tạp thêm lộ trình của các ngân hàng trung ương trên toàn thế giới.
Xung đột leo thang ở Iran đã gây ra sự gia tăng mạnh mẽ 10,9% của chỉ số năng lượng toàn cầu vào tháng 3, đẩy chỉ số giá tiêu dùng của Mỹ tăng 0,9% và làm dấy lên lo ngại về một làn sóng lạm phát đình trệ mới có nguy cơ làm chệch hướng quá trình phục hồi kinh tế mong manh.
"Cú sốc này đến vào một thời điểm chuyển giao quan trọng, làm tăng áp lực lạm phát và nâng cao chi phí sinh hoạt cho các hộ gia đình," Bộ trưởng Tài chính Nigeria Wale Edun cho biết trong một tuyên bố, nhấn mạnh tác động nghiêm trọng đối với các thị trường mới nổi.
Sự gia tăng này được thúc đẩy bởi mức nhảy vọt kỷ lục 21,2% của giá xăng, mức lớn nhất kể từ năm 1967, sau khi cuộc xung đột làm đóng cửa tuyến đường vận tải quan trọng Eo biển Hormuz. Sự gián đoạn đã khiến dầu thô Brent tăng vọt trên 110 USD/thùng, trong khi giá khí đốt tự nhiên tương lai của Mỹ vượt mức 8,50 USD/MMBtu. Để đáp trả, chỉ số đồng đô la Mỹ đã tăng 1,2% khi các nhà đầu tư tìm kiếm tài sản trú ẩn an toàn.
Với việc IMF và Ngân hàng Thế giới chuẩn bị hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu, cuộc khủng hoảng năng lượng hiện đang buộc các ngân hàng trung ương phải đưa ra lựa chọn khó khăn: chống lại lạm phát tràn lan bằng các đợt tăng lãi suất mạnh mẽ có thể gây ra suy thoái, hoặc hỗ trợ tăng trưởng và chấp nhận rủi ro giá cả ở mức cao lâu hơn. Ngân hàng Trung ương Châu Âu đã báo hiệu rằng các quyết định lãi suất trong tương lai sẽ phụ thuộc vào các tác động thứ cấp của cú sốc dầu mỏ.
Các chính phủ đang tranh nhau để bảo vệ nền kinh tế của họ khỏi những tác động tiêu cực. Chính phủ liên minh của Đức đã công bố gói 1,6 tỷ Euro để cắt giảm thuế nhiên liệu, với việc Thủ tướng Friedrich Merz tuyên bố: "Cuộc chiến này là nguyên nhân thực sự của các vấn đề mà chúng ta đang gặp phải ở đất nước mình." Thụy Điển đã nối gót, thông báo cắt giảm 825 triệu USD thuế nhiên liệu và trợ cấp điện. Vương quốc Anh cũng đang chuẩn bị hỗ trợ cho các doanh nghiệp đang phải vật lộn với giá năng lượng vốn đã mất khả năng cạnh tranh trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, các phản ứng tài khóa này làm tăng thêm đống nợ quốc gia vốn đã phình to do chi tiêu trong thời kỳ đại dịch.
Áp lực gay gắt nhất là ở các quốc gia đang phát triển. Nigeria, một quốc gia sản xuất dầu mỏ, đã chứng kiến giá xăng trong nước tăng hơn 50% và dầu diesel tăng hơn 70% kể từ khi xung đột bắt đầu vào ngày 28 tháng 2. Quốc gia này hiện đang tìm kiếm sự hỗ trợ quốc tế lớn hơn để quản lý cuộc khủng hoảng, vốn đe dọa phá hủy các nỗ lực ổn định kinh tế gần đây. Sự gián đoạn nguồn cung năng lượng thể hiện cú sốc lớn thứ ba đối với nền kinh tế toàn cầu trong những năm gần đây, sau đại dịch Covid-19 và cuộc xâm lược Ukraine của Nga.
Dưới những con số tiêu đề, một bức tranh phức tạp hơn hiện ra. Trong khi chi phí năng lượng và vận tải đang tăng vọt, lạm phát lõi — loại trừ thực phẩm và năng lượng biến động — chỉ tăng ở mức hạn chế 0,2% tại Mỹ, theo Cục Thống kê Lao động. Sự phân kỳ này làm nổi bật một nền kinh tế "hai tốc độ", nơi thị trường lao động kiên cường và chi tiêu của các hộ gia đình có thu nhập cao vẫn hỗ trợ tăng trưởng, ngay cả khi niềm tin của người tiêu dùng giảm mạnh. Chỉ số Niềm tin Người tiêu dùng Sơ cấp của LSEG/Ipsos đã giảm mạnh 3,4 điểm xuống còn 50,0 vào tháng 4, mức thấp nhất trong một năm.
Cuộc xung đột Iran đang làm đảo lộn chính sách tiền tệ toàn cầu. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, từng được coi là có khả năng tăng lãi suất, hiện đang lùi bước khi cú sốc năng lượng làm mờ mịt triển vọng tăng trưởng. Lần cuối cùng giá dầu chứng kiến sự gia tăng tương tự là trong giai đoạn dẫn đến cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, một sự tương đồng lịch sử gây áp lực nặng nề lên các nhà hoạch định chính sách. Ngân hàng Trung ương Châu Âu đã làm rõ rằng bất kỳ đợt tăng lãi suất nào nữa sẽ phụ thuộc vào cách thức giá năng lượng tăng cao tác động vào nền kinh tế rộng lớn hơn, một quá trình vẫn còn rất không chắc chắn.
Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.
