Cuộc chiến tại Iran, hiện đã bước sang tuần thứ sáu, đang buộc các cường quốc toàn cầu phải tái lập trật tự chính trị khi mọi quốc gia lớn đều điều chỉnh chiến lược trước một cuộc xung đột có hệ quả sâu rộng đối với thị trường năng lượng và an ninh quốc tế.
Cuộc xung đột kéo dài sáu tuần giữa Mỹ và Iran đã khiến giá dầu thô Brent tăng vọt lên trên 110 USD/thùng, tương đương mức tăng gần 60%, khi việc đóng cửa eo biển Hormuz buộc dòng chảy năng lượng toàn cầu và các liên minh chính trị phải thay đổi mạnh mẽ.
"An ninh tại Vùng Vịnh quan trọng với tất cả mọi người," Walter Russell Mead, một học giả tại Viện Hudson, viết trên tờ Wall Street Journal. "Nếu sau khi chiến tranh kết thúc mà Iran vẫn duy trì được khả năng đóng cửa eo biển Hormuz, mọi quốc gia trên trái đất sẽ cần sự đồng ý của Tehran để tiếp cận nguồn nhiên liệu và nhu yếu phẩm quan trọng."
Cuộc xung đột, bắt đầu sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào ngày 28 tháng 2, đã làm tắc nghẽn khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày đi qua eo biển này, chiếm 20% lượng tiêu thụ toàn cầu. Giá dầu thô Brent kỳ hạn đã tăng hơn 1% lên mức trên 110 USD/thùng vào Chủ nhật, so với mức khoảng 70 USD trước khủng hoảng. Tại Mỹ, giá xăng trung bình tăng lên 4,11 USD/gallon, tăng 13 cent so với một tuần trước, theo dữ liệu từ AAA.
Khủng hoảng hiện đang phụ thuộc vào thời hạn chót vào thứ Ba do Tổng thống Trump ấn định, người đã đe dọa sẽ ném bom các nhà máy điện của Iran nếu eo biển không được mở lại. Trong khi Nhà Trắng cho biết đang thực hiện "đàm phán sâu", kết quả sẽ quyết định liệu nền kinh tế toàn cầu phải đối mặt với một cú sốc giá dầu kéo dài có thể thúc đẩy lạm phát, hay quay trở lại sự ổn định nếu một chiến thắng quyết định của Mỹ giúp mở lại tuyến đường thủy quan trọng này.
Mọi cường quốc đều đang điều chỉnh chiến lược đối ngoại trước một cuộc xung đột đang định hình lại chính trị thế giới. Đối với Trung Quốc, chiến tranh tạo ra tác động hỗn hợp. Mặc dù nền kinh tế bị tổn thương bởi giá nhiên liệu cao hơn, Bắc Kinh đã lợi dụng sự xao nhãng này để âm thầm tiếp tục bồi lấp các đảo mới ở Biển Đông. Họ cũng tận dụng mối quan hệ với Pakistan để tăng cường ảnh hưởng ngoại giao ở Trung Đông, một động thái làm gia tăng sự cạnh tranh với Ấn Độ.
Nhật Bản, dù ở xa cuộc xung đột, thấy quyền tiếp cận các nguồn lực tại Vùng Vịnh bị đe dọa, buộc nước này phải đẩy mạnh tái vũ trang và thắt chặt quan hệ an ninh với một Washington khó lường. Đối với Ấn Độ, cú sốc này rất sâu sắc khi không chỉ đối mặt với sự thụt lùi kinh tế do giá năng lượng cao mà còn cả sức ảnh hưởng ngoại giao mới của đối thủ Pakistan, quốc gia đã tự định vị mình như một bên trung gian then chốt.
Trong khi đó, châu Âu phần lớn đã bị gạt ra ngoài lề, làm nổi bật sự suy giảm tầm quan trọng của khu vực này trong các vấn đề thế giới. Các quốc gia Liên minh Châu Âu không được tham vấn về cuộc chiến, có ít ảnh hưởng đến tiến trình của nó và đang bị chia rẽ trong cách phản ứng.
Các nhà phân tích nhìn thấy ba con đường chính cho cách thức kết thúc xung đột, mỗi con đường có những tác động rất khác nhau đối với thị trường năng lượng.
Kịch bản thứ nhất liên quan đến leo thang quân sự, trong đó Tổng thống Trump có thể chiếm đảo Kharg của Iran, nơi xử lý khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của nước này. Điều này sẽ giáng một đòn mạnh vào Tehran nhưng cũng sẽ làm trầm trọng thêm cú sốc cung toàn cầu, có khả năng đẩy giá dầu lên cao hơn nữa và mang lại lợi ích cho các nhà sản xuất ngoài Trung Đông như Brazil, Guyana và Kazakhstan.
Khả năng thứ hai liên quan đến việc Mỹ tuyên bố chiến thắng và để phần còn lại của thế giới tự đối phó với vấn đề eo biển. Mặc dù Mỹ đã trở thành nhà sản xuất năng lượng lớn, một động thái như vậy có thể gây ra thảm họa chính trị, làm gia tăng sự táo bạo của Iran và các đối tác Nga và Trung Quốc. Nó có thể dẫn đến sự sụp đổ của luật pháp quốc tế điều chỉnh tự do hàng hải và duy trì mức phí rủi ro vĩnh viễn đối với giá dầu.
Kịch bản cuối cùng là một thỏa thuận đình chiến có điều kiện. Một số quốc gia, bao gồm Pakistan và Trung Quốc, đã đứng ra làm trung gian đàm phán. Một thỏa thuận mở lại eo biển sẽ giải quyết những lo ngại tức thời về nguồn cung, có thể khiến giá dầu giảm từ mức đỉnh, mặc dù chúng có thể sẽ vẫn cao hơn mức trước chiến tranh. Trong kết quả này, Mỹ có thể tuyên bố chiến thắng bằng cách làm suy yếu khả năng quân sự và hạt nhân của Iran, nhưng chế độ của Iran vẫn sẽ là nguồn gây bất ổn khu vực.
Khi thế giới theo dõi thời hạn chót vào thứ Ba, cuộc xung đột đóng vai trò như một lời nhắc nhở rõ rệt về sự mong manh của an ninh năng lượng toàn cầu. Một phiên điều trần tại Quốc hội năm 2007 đã cảnh báo về ý định đóng cửa eo biển của Iran, một dự báo hiện đã trở thành hiện thực. Cách cuộc chiến này kết thúc sẽ quyết định dòng chảy vốn và năng lượng trong nhiều thập kỷ tới.
Bài viết này chỉ mang tính chất thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.
