Sự thiếu hụt máy biến áp điện toàn cầu, được đẩy nhanh bởi sự bùng nổ trí tuệ nhân tạo, đã trở thành một khoản lợi nhuận khổng lồ trị giá hàng tỷ đô la cho các nhà sản xuất Trung Quốc.
Tình trạng thiếu hụt máy biến áp điện trên toàn thế giới đang thúc đẩy xuất khẩu của Trung Quốc tăng kỷ lục, với lượng hàng sang Mỹ tăng vọt 182%. Sự bùng nổ này được thúc đẩy bởi sự kết hợp của nhu cầu từ các lưới điện cũ kỹ, quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu và ngành công nghiệp trung tâm dữ liệu AI tiêu tốn nhiều năng lượng.
Xu Tao, phó tổng giám đốc Tập đoàn Giang Tô Huapeng, cho biết: "Họ có hai mục tiêu chính: nghiệm thu nhà máy cuối cùng và quan trọng hơn là chốt trước năng lực sản xuất trong tương lai của chúng tôi," khi mô tả về các khách hàng nước ngoài hiện đang thường xuyên có mặt tại các xưởng sản xuất của ông.
Trong năm 2025, tổng xuất khẩu máy biến áp của Trung Quốc đạt kỷ lục 64,6 tỷ nhân dân tệ, tăng 36% so với cùng kỳ năm ngoái, theo dữ liệu hải quan. Nhu cầu lớn đến mức người mua Mỹ đang phải trả mức thuế làm tăng chi phí thêm 40% để tránh thời gian giao hàng trong nước đã kéo dài tới 127 tuần, trong khi một số khách hàng châu Âu đang đưa ra mức phí chênh lệch 20%.
Tình trạng khan hiếm máy biến áp có nguy cơ trở thành điểm nghẽn nghiêm trọng cho toàn bộ ngành AI, nơi các gã khổng lồ như Meta Platforms và Tesla đang xây dựng các cụm máy tính khổng lồ. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nhu cầu điện của trung tâm dữ liệu sẽ tăng hơn gấp đôi vào năm 2030, khiến máy biến áp trở thành bộ phận then chốt cho sự tăng trưởng trong tương lai.
Ba Làn Sóng Nhu Cầu Tạo Nên Một Cơn Bão Hoàn Hảo
Cuộc tranh giành máy biến áp toàn cầu là kết quả của ba cú sốc nhu cầu đồng thời và khác biệt. Đầu tiên, lưới điện cũ kỹ ở các quốc gia phát triển đang xuống cấp. Tại Mỹ, nơi 70% máy biến áp lớn đã quá tuổi thọ thiết kế, các vụ mất điện liên quan đến lưới điện đã tăng 340% trong 5 năm qua.
Thứ hai, mức tiêu thụ năng lượng của cuộc cách mạng AI đang vượt quá dự báo. Elon Musk, người vào năm 2024 đã dự đoán tình trạng thiếu hụt máy biến áp sẽ theo sau sự thiếu hụt chip, đang phải đối mặt với sự chậm trễ cho trung tâm siêu máy tính XAI của chính mình do thiếu máy biến áp. Một trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn duy nhất có thể tiêu thụ hơn một gigawatt điện, tương đương với một thành phố quy mô trung bình.
Thứ ba, quá trình chuyển đổi năng lượng xanh đang thêm một lớp nhu cầu khác. Các dự án năng lượng tái tạo như trang trại gió và mặt trời yêu cầu công suất máy biến áp trên mỗi megawatt cao gấp 1,8 đến 3 lần so với các nhà máy nhiên liệu hóa thạch truyền thống. Việc Đức thúc đẩy 80% năng lượng tái tạo vào năm 2030 và các khoản đầu tư năng lượng sạch khổng lồ ở Trung Đông đang tạo ra sự tăng trưởng nhu cầu theo cấp số nhân chứ không phải tuyến tính.
Sự Thống Trị Sản Xuất Của Trung Quốc Từ Thép Đến Vận Chuyển
Khả năng đáp ứng nhu cầu này của Trung Quốc dựa trên một hệ sinh thái sản xuất được xây dựng qua nhiều thập kỷ. Một lợi thế quan trọng là sự tự chủ về vật liệu cốt lõi, đặc biệt là thép silic định hướng cao cấp quyết định hiệu suất của máy biến áp. Sau nỗ lực kéo dài 20 năm, Trung Quốc hiện sản xuất hơn ba triệu tấn vật liệu này hàng năm, gấp tám lần so với Mỹ.
Sự thống trị về vật liệu này đi kèm với chuyên môn sâu sắc của con người. Các cuộn dây phức tạp cho các dự án UHVDC ±1100 kV tiên tiến nhất thế giới, như đường dây Changji-Guquan, vẫn được quấn bằng tay. Các kỹ thuật viên bậc thầy như Zhang Guoyun của TBEA có thể kiểm soát dung sai trong vòng một milimet, gấp đôi tiêu chuẩn ngành, một kỹ năng quan trọng đối với độ tin cậy của các thiết bị khổng lồ này.
Kết quả là một sự kết hợp mạnh mẽ giữa tốc độ và hiệu quả chi phí. Các công ty Trung Quốc có thể giao máy biến áp trong vòng từ 4 đến 10 tháng, trong khi các đối thủ phương Tây như Siemens có thể mất tới 30 tháng. Tốc độ này có thể đạt được vì toàn bộ chuỗi cung ứng, từ thép và vật liệu cách điện đến bộ tản nhiệt và cảng biển, đều nằm ở Trung Quốc, thường là trong cùng một khu vực. Sự tích hợp này cho phép các nhà sản xuất Trung Quốc đưa ra mức giá thấp hơn từ 20% đến 30% so với các đối thủ toàn cầu.
Sự thống trị công nghiệp này hiện đang chuyển thành sức mạnh thị trường. Vào năm 2024, thị phần của Trung Quốc trên thị trường máy biến áp UHV đạt 35%, vượt qua các đối thủ lâu đời. Quan trọng hơn, quốc gia này đã dẫn đầu thành công việc tạo ra 14 tiêu chuẩn quốc tế IEC cho công nghệ UHV, chuyển mình từ một nhà xuất khẩu sản phẩm thành một người thiết lập quy tắc toàn cầu cho thế hệ lưới điện tiếp theo.
Bài viết này chỉ mang tính chất thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.
