ABD'nin gümrük vergilerini son on yılların en yüksek seviyesine çıkarmasından bir yıl sonra ekonomi, yavaşlayan yatırım ve imalat sektöründeki iş kayıplarının, hızlanan büyüme ve dirençli üretim iddialarıyla çatışmasıyla çelişkili sinyaller veriyor.
Başkan Trump’ın “Özgürlük Günü” ile İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana en agresif ABD gümrük vergisi politikasını başlatmasının üzerinden bir yıl geçtikten sonra, ekonomik veriler sonuçlara dair derinlemesine bölünmüş bir tablo sunuyor. Savunucular, hızlanan GSYİH büyümesini ve yavaşlayan enflasyonu gümrük vergilerinin işe yaradığının kanıtı olarak gösterirken; diğer göstergeler yatırımların yavaşladığını, hisse senedi piyasalarının düşük performans sergilediğini ve küresel ticaretin, ortalama efektif vergi oranının %11,6 olduğu ABD'den belirgin şekilde uzaklaştığını gösteriyor.
Dartmouth Üniversitesi Tuck İşletme Okulu'ndan profesör Davin Chor, ABD-Çin doğrudan ticaretindeki çöküşle ilgili olarak, "Bu çok dramatik ve çok belirleyici oldu. İşlerin her zamanki gibi devam etmesini beklememeniz gerektiğini düşünüyorum" dedi.
Ticaretin yön değiştirmesi, ABD hisse senetlerindeki belirgin düşük performansla aynı döneme denk geldi. Wall Street Journal analizine göre, S&P 500 2025 yılında %16 artış gösterse de; Almanya (+%23), Japonya (+%26) ve Kanada (+%29) gibi büyük endekslerin gerisinde kaldı. Bu değişim, geçen yıl ABD'nin Çin'den yaptığı ithalatın kabaca %30 oranında düşmesi ve ticaret ortaklarının karşılıklı olarak engelleri indirip birbirleriyle ticareti artırmasıyla gerçekleşti.
Çelişkili veriler, politikanın başarısı üzerine sert bir tartışmayı körüklüyor. Söz konusu olan, gümrük vergilerinin Amerikan sanayisini canlandırma hedefine ulaşıp ulaşmayacağı mı, yoksa öncelikle tüketici ve üretici üzerinde uzun vadeli büyümeyi yavaşlatan bir vergi olarak mı hareket edeceği. Politikanın bir sonraki aşaması, büyük ölçüde yerli yatırımı artırmaya ve kendisini Amerikan korumacılığı etrafında aktif olarak yeniden şekillendiren küresel bir ekonomide yol almaya bağlı olacak.
Gümrük vergisi artışlarından bir yıl sonra en şaşırtıcı sonuçlardan biri, temel ekonomik rakamlardaki farklılaşma oldu. Enflasyonda bir patlama ve olası bir durgunluk hakkındaki felaket senaryoları gerçekleşmedi. Financial Times'ta yer alan bir analiz, reel GSYİH büyümesinin 2025'in son üç çeyreğinde yıllık bazda %2,9'a hızlandığını, bu oranın 2024'te %2,5 olduğunu belirtiyor. Aynı analiz, enflasyonun bir önceki yıl %2,8 iken geçen yıl %2,4'e yavaşladığını vurguluyor.
Ancak diğer ekonomistler, gümrük vergilerinin net bir engel oluşturduğunu savunuyor. Oxford Economics tahminlerine göre, ABD enflasyon oranı yaklaşık yarım yüzde puan artırılarak kabaca %3'e itildi. Phil Gramm ve Donald Boudreaux tarafından Wall Street Journal'da yayınlanan bir analiz, reel GSYİH'nin 2025 yılının tamamında yalnızca %2,1 büyümesiyle daha geniş bir yavaşlamaya işaret ediyor; bu, 2024'te görülen %2,8'lik büyümeden belirgin bir yavaşlama anlamına geliyor.
Gümrük vergilerinin, politikanın ana odak noktası olan ABD imalat sektörü üzerindeki etkisi, bir başka keskin anlaşmazlık alanı. Stratejinin savunucuları, sektörün toparlanma belirtileri gösterdiğini iddia ediyor. Sanayi üretimi, 2024'teki %0,3'lük düşüşün ardından %1,6'lık bir artış kaydetti ve Tedarik Yönetimi Enstitüsü (ISM) anketleri imalatçılar arasında artan bir iyimserlik buldu.
Muhalifler ise farklı bir rakam setine işaret ediyor. İmalat sektöründeki iş kayıplarının hızı 2025'te %1,2'ye yükselerek 2024'teki %0,7'lik düşüşten daha hızlı gerçekleşti. Dahası, hem yerli hem de yabancı yatırımlar yavaşladı. Reel brüt özel yerli yatırım 2024'teki %3'lük büyümenin ardından geçen yıl sadece %2 büyürken, doğrudan yabancı yatırım girişi büyümesi %2,7'den %1,2'ye geriledi.
Büyük bir sonuç üzerinde pek az anlaşmazlık var: küresel ticaretin tarihi bir yeniden düzenlenişi. Geçen yılın başındaki %2,5 seviyesinden kabaca %10'a çıkan ortalama vergi oranıyla karşı karşıya kalan birçok firma ve ülke, ABD pazarından uzaklaştı. Bir BBC raporuna göre, 2025 yılında ABD'nin Çin'den ithalat değeri yaklaşık %30 oranında düşerken, ABD'nin Çin'e ihracatı da benzer şekilde %25'lik bir düşüş gördü.
Ekonomist David Hebert'in gözlemlediği gibi, bu durum küreselleşmeden uzaklaşmaya değil, bir "yeniden küreselleşmeye" yol açtı. Ticaret ortakları, ABD pazarlarına erişim kaybını telafi etmek için birbirleriyle engelleri karşılıklı olarak indiriyor. ABD bazı ticaret anlaşmaları sağlamış olsa da, gümrük vergilerinin tek taraflı doğası müttefikleri de uzaklaştırdı. Örneğin Kanada, yakın zamanda Çin yapımı birçok elektrikli araç üzerindeki vergilerini büyük ölçüde düşürdü; bu hamle, Kanada pazarına uzun süredir hakim olan Amerikan otomobil firmalarına doğrudan meydan okuyor.
Bu makale sadece bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.
