Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın kilit İran altyapısını yok etmeye yönelik son tehditleri küresel piyasalara yeni bir dalgalanma enjekte etti; iki haftalık kırılgan ateşkesin süresi dolmak üzereyken petrol tankerleri hala Hürmüz Boğazı'ndaki tehlikeli yolda ilerlemeye çalışıyor.
Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın kilit İran altyapısını yok etmeye yönelik son tehditleri küresel piyasalara yeni bir dalgalanma enjekte etti; iki haftalık kırılgan ateşkesin süresi dolmak üzereyken petrol tankerleri hala Hürmüz Boğazı'ndaki tehlikeli yolda ilerlemeye çalışıyor.
Eski ABD Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik söylemini sertleştirerek "nazik olma günlerinin bittiğini" belirtti ve Tahran'ın ABD tarafından önerilen anlaşmayı kabul etmemesi halinde "her elektrik santralini ve her köprüyü" yok etmekle tehdit etti. Bu açıklama, 8 Nisan'da başlayan iki haftalık ateşkesin sona ermesine sadece birkaç gün kala geldi ve tarihteki en büyük petrol arz şokuna neden olan çatışmanın yeniden alevlenmesi korkusunu artırdı. Beyaz Saray, yaklaşımını İran'ı bir anlaşmaya zorlamak için tasarlanmış bir "şok ve baskı" kampanyası olarak kamuoyuna sundu, ancak strateji müttefikler arasında kafa karışıklığına yol açtı ve müzakerelerde bir atılım sağlanamadı.
PVM petrol piyasası analisti John Evans, "Bu savaşın derhal çözülmesine şüpheyle yaklaşıyoruz" dedi. "Herhangi bir başlığı seçin, her zaman bir karşıt görüş vardır."
28 Şubat'ta ortak bir ABD-İsrail saldırısının ardından başlayan savaş, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği kritik bir darboğaz olan Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanmasına yol açtı. Aksama, Brent ham petrolünü varil başına 120 dolara kadar fırlattı ve ortalama ABD benzin fiyatlarını 2022'den bu yana ilk kez galon başına 4,10 doların üzerine çıkardı. Fiyatlar o zamandan beri ateşkes umutlarıyla gerileyip Brent 96 dolar civarında işlem görse de, piyasa tedirginliğini koruyor. Şubat ayındaki zirvesinden yüzde 10 düşerek düzeltmeye giren Dow Jones Sanayi Endeksi, potansiyel bir anlaşmaya dair iyimserlikle kayıplarını geri aldı.
Yönetimin saldırgan söylemi diplomatik çabaları baltaladığı için kalıcı bir çözüm hala uzak görünüyor. Çatışmanın özünde, boğazın kapatılmasının yol açtığı ağır ekonomik acı ve enerji fiyatlarının düşmesinin kilit bir iç öncelik olduğu Trump için siyasi sonuçlar yatıyor. Savaş, başkanı imkansız bir pozisyonda bıraktı: yenilgiyi kabul etmek siyasi olarak savunulamaz, ancak daha fazla tırmanma, devasa maliyetleri ve belirsiz sonuçları olan doğrudan bir askeri çatışma riskini taşıyor.
İslamabad, Pakistan'da düzenlenen ve Pakistan Ordu Komutanı Asim Munir'in arabuluculuğunda gerçekleştirilen ilk ABD ve İran görüşmeleri anlaşma sağlanamadan sona erdi. Başkan Yardımcısı JD Vance liderliğindeki ABD heyeti, tazminat ve boğaz üzerindeki otoritelerinin resmen tanınmasını talep eden İranlı mevkidaşlarıyla ortak bir zemin bulamadı. İran, bir anlaşmaya varıldığı yönündeki Trump'ın iddialarını reddetti ve Parlamento Başkanı Muhammed Bagher Ghalibaf ABD'yi "yanlış iddialarla" bir "medya savaşı" yürütmekle suçladı.
Yedi haftalık çatışma boyunca, Trump yönetimi kaotik ve çoğu zaman çelişkili mesajlar verdi. Başkan, "tamamen yok etme" tehdidinden krizin "bizi pek etkilemediğini" iddia etmeye kadar savrulurken, kabinesi hayalet bir deniz sigortası tesisi gibi uygulanamaz teklifler yaptı ve daha sonra uzun süredir devam eden yaptırım politikasını tersine çevirdi. 20 Mart'taki dramatik bir geri dönüşle Hazine Bakanlığı, fiyatların öngörülen varil başına 150 dolara fırlamasını önlemek için denizde depolanan 140 milyon varil İran petrolü üzerindeki yaptırımları kaldırdı; bu, savaşın başında ilan edilen "maksimum baskı" stratejisinin tam tersiydi.
Ateşkes ilan edildikten sonra Hürmüz Boğazı'ndan birkaç tanker geçmeye başlasa da, Tahran, ABD'nin limanlarına yönelik ablukası devam ettiği sürece su yolunun açık kalmayacağını savundu. Durum, ABD askeri gücünün sınırlarını ve küresel enerji akışları üzerindeki azalan nüfuzunu açığa çıkardı. Trump; Japonya, Çin ve NATO üyeleri gibi müttefiklerine su yolunu güvence altına almaları için baskı yapmaya çalıştı ancak başarısız oldu; bu devletler görevi gerçekçi bulmadı ve katılmaya isteksiz kaldı.
22 Nisan ateşkes mühleti yaklaşırken, dünya yönetimin bu yüksek riskli kumarının diplomatik bir atılıma mı yoksa feci bir askeri tırmanmaya mı yol açacağını izliyor. Muhtemelen bu hafta sonu yapılacak olan bir sonraki müzakere turu kritik olacak. Ateşkesin uzatılamaması, petrol fiyatlarının yeniden yükselmesine, enflasyon korkularının canlanmasına ve çatışmadan zaten hırpalanmış olan küresel ekonomiye şok dalgaları gönderilmesine neden olabilir.
Bu makale sadece bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.
