Trump'tan İran silah iddiası üzerine Çin'e %50 gümrük vergisi tehdidi

Eski ABD Başkanı Donald Trump, Pekin'in İran'a yeni hava savunma sistemleri teslim ederken yakalanması durumunda Çin mallarına %50 gümrük vergisi uygulama tehdidinde bulundu. Bu hamle, kritik bir zirve öncesinde iki ülke arasındaki ekonomik riskleri keskin bir şekilde artırdı. Uyarı, ABD-İran barış görüşmelerinin çökmesi ve ABD'nin Hürmüz Boğazı'na yönelik yeni ablukasının ardından geldi; bu durum halihazırda petrol fiyatlarını artırmış ve küresel resesyon korkularını tetiklemişti.

Trump, Pazar günü Fox News'ta yayınlanan bir röportajda, "Onları bunu yaparken yakalarsak, %50 gümrük vergisi alırlar, bu sarsıcı bir miktar; bu sarsıcı bir miktar," dedi. Yorumları, ABD istihbarat değerlendirmelerine dayanan ve Çin'in Tahran'a taşınabilir hava savunma sistemleri (MANPADS) göndermeye hazırlandığını belirten bir CNN raporuna doğrudan yanıttı.

Tehdit, ABD'nin Hürmüz Boğazı'ndan çıkan gemilere uyguladığı abluka nedeniyle halihazırda sarsılan küresel piyasalara taze bir oynaklık enjekte ediyor. Abluka, Başkan Yardımcısı JD Vance liderliğindeki İslamabad barış görüşmelerinin, İran devlet medyasının ABD'den gelen "mantıksız talepleri" gerekçe göstererek fiyaskoyla sonuçlanmasının ardından duyuruldu. Petrol fiyatları haber üzerine yükselerek daha geniş bir ekonomik gerileme endişelerini artırdı.

Bu son tırmanış, Trump'ın Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile görüşmesinin planlandığı Pekin'deki 14-15 Mayıs zirvesine keskin bir odaklanma getiriyor. Çin'in jeopolitik eylemleriyle doğrudan bağlantılı olan gümrük vergisi tehdidi, toplantıyı bir ticaret müzakeresinden yüksek riskli bir diplomatik hesaplaşmaya dönüştürüyor.

Çin'in Hesaplanmış Riski

Pekin resmi olarak barış görüşmelerini desteklese de, rolü giderek daha fazla inceleniyor. Onaylandığı takdirde, İran'a silah teslimatı Çin'in stratejisinde önemli bir kaymayı temsil edecek; temkinli bir müttefikten Tahran'ın askeri yeteneklerinin daha doğrudan bir destekçisine dönüşecek. Singapur Nanyang Teknoloji Üniversitesi'nden Doçent Dylan Loh, "Çin etkisini seçici bir şekilde kullanıyor gibi görünüyor ve... bir etki yaratma fırsatı sezdiğinde daha proaktif bir şekilde dahil olmaya istekli," dedi.

Analistler, Pekin'in motivasyonlarının temel bir dış politika değişikliğinden ziyade ekonomik kişisel çıkarlara dayandığını öne sürüyor. Çin ekonomisi büyük ölçüde deniz yoluyla yapılan ihracata bağımlı ve Hürmüz Boğazı'nın herhangi bir uzun süreli kapanmasına karşı savunmasız. Kpler'e göre Çin, 2025 yılında İran'ın yaptırıma tabi petrol ihracatının %80'inden fazlasını satın alarak toplam talebinin %10'undan fazlasını karşıladı. Çin bayraklı tankerlerin geçiş izni aldığı bildirilmesine rağmen, Çin'deki yerel benzin fiyatları yine de kabaca %11 arttı ve hükümetin daha fazla fiyat artışına sınır koymasına neden oldu.

Dış İlişkiler Konseyi'nde (CFR) kıdemli araştırmacı olan Zongyuan Zoe Liu, CNBC'ye verdiği demeçte, "Pekin'in ekonomisi temelden deniz yoluyla yapılan ihracata bağımlı kalmaya devam ediyor ve bu nedenle Hürmüz Boğazı'nın uzun süreli kapanmasından kaynaklanan bir ekonomik gerilemeye karşı savunmasız olacaktır," dedi.

İnandırıcı Bir Tehdit mi?

Trump'ın dramatik tehditlerin ardından gelen geri adımları, eleştirmenlerin "TACO" (Trump Always Chickens Out - Trump Her Zaman Korkup Kaçar) olarak adlandırdığı bir eğilim, sözünü tutup tutmayacağı konusunda soru işaretleri yaratıyor. Başkan daha önce İran altyapısını bombalama tehditleri de dahil olmak üzere kışkırtıcı yorumlar yapmış ve sonra geri çekmişti.

Bununla birlikte, yönetimi, özellikle Çin'e karşı gümrük vergilerini dış politikanın birincil aracı olarak kullanma isteğini de göstermiştir. ABD Yüksek Mahkemesi'nin acil durum yasasına dayalı gümrük vergilerinin yasa dışı olduğuna karar vermesinden önce Trump, Çin mallarına %125'e varan vergiler koymuş, daha sonra ikili görüşmelerin ardından bu vergileri %30'a indirmişti. Mevcut tehdit, Kongre denetimini baypas ederek jeopolitik kaldıraç için ekonomik baskı kullanmaya yönelik yeni bir girişim gibi görünüyor.

Loh, "Bence [Trump], Çin'in İran'a önemli bir şekilde yardım etmeye hazır olduğuna dair sağlam kanıtlara sahipse, yanıt verecektir," dedi. Dünya cevap için Pekin zirvesini izliyor olacak.

Bu makale sadece bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.