Başkan Donald Trump'ın NATO müttefiklerine yönelik işlemsel ültimatomu, jeopolitik riskleri aktif olarak yeniden fiyatlandırıyor ve gelecekteki ABD askeri desteğinin koşullu olabileceğini ima ediyor. Başkanın devam eden İran çatışması sırasında ittifakın değerini sorgulayan yorumları, Avrupa doğalgaz fiyatlarında yüzde 50'lik bir artışa katkıda bulundu ve transatlantik güvenliğin temeline dair yeni şüpheler uyandırdı.
Trump, Truth Social'da "NATO bizim için orada değildi ve gelecekte de orada olmayacaklar" diyerek ittifaka, gemileri petrol yüklemek için hareket etmediği sürece "kenarda kalmalarını" söyledi. Bu açıklama, ABD ve İsrail'in İran hedeflerine yönelik saldırılarının Tahran'ı dünya enerji arzının beşte birinin geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı'nı kapatmaya sevk etmesinin ardından haftalarca süren gerilimin ardından geldi.
Yorumlar, ittifakın savunma yetkisi ile Körfez'deki ABD liderliğindeki askeri harekat arasında ayrım yapan Avrupalı liderlerden sert tepki aldı. Eski NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Fox News Digital'e verdiği demeçte, "NATO bir savunma ittifakıdır" dedi. "İran'a yönelik saldırılar veya savaş, hiçbir zaman bunu bir NATO operasyonuna dönüştürme girişimi değildi." Müttefiklerin İran'ın nükleer emellerinin tehlikesi konusunda hemfikir olsalar da araçlar konusunda ayrıştıklarını, Avrupa'nın doğrudan askeri güç yerine ekonomik ve diplomatik baskıyı tercih ettiğini vurguladı.
Çatlak sadece söylemde değil. İspanya, çatışmaya dahil olan ABD askeri uçaklarının hava sahasını veya Rota ve Morón'daki kilit üsleri kullanmasını engelledi. Fransa da bazı üst geçiş taleplerini kısıtlayarak vaka bazında incelemeye aldı. Bu operasyonel sürtünme, Trump'ın Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçişten yararlanan ulusların boğazın güvenliğine askeri olarak katkıda bulunması gerektiği konusundaki ısrarıyla, külfet paylaşımı konusundaki temel bir anlaşmazlığın altını çiziyor.
Tırmanan söylem ve müttefikler arası kopukluk, enerji piyasalarındaki oynaklığı körüklüyor. Avrupa doğalgaz fiyatları, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatlarındaki aksamaların yoğunlaşmasıyla, Şubat sonundaki çatışmanın başlangıcından bu yana zaman zaman neredeyse iki katına çıktı. Fiyatlardaki ilk yüzde 50'lik sıçrama, küresel enerji akışlarını uzun süredir koruyan güvenlik çerçevesinin algılanan istikrarsızlığına doğrudan bağlı yeni bir risk primini yansıtıyor.
Norveç gibi büyük bir enerji ihracatçısı için durum karmaşık bir ekonomik tablo oluşturuyor. Şu anda Norveç maliye bakanı olarak görev yapan Stoltenberg, "Fiyatlar arttığında petrol ve gaz gelirlerimiz artacak" dedi. "Ancak aynı zamanda... enflasyon arttığında ve ekonomik büyüme yavaşladığında, bu ekonomimizi etkileyecektir."
Çatışma ve Trump'ın tepkisi, yeni bir stratejik rekabet çağında NATO'nun amacının bir sınavı haline geldi. ABD, İran'a baskı yapmak için bir deniz ablukası uygularken, birleşik bir NATO cephesinin yokluğu dikkat çekti. Avrupa Birliği dış politika şefi Kaja Kallas, Mart ayındaki bir röportajda net bir şekilde şunu belirtti: "Hissettiğimiz şey, bunun Avrupa'nın savaşı olmadığıdır."
Üst düzey sürtüşmelere rağmen Stoltenberg; Birleşik Krallık ve Romanya da dahil olmak üzere çoğu Avrupalı müttefikin lojistik destek sağladığını, ABD kuvvetlerinin yakıt ikmali ve gözetleme için üslerini kullanmasına izin verdiğini belirtti. Ancak Trump'ın odak noktası, doğrudan muharip katılımın olmaması üzerinde kalmaya devam ediyor; bu duruş, ABD güvenlik garantisine güvenen müttefikleri tedirgin etmeyi sürdürüyor. 1 Nisan'daki bir röportajda Trump, ABD'yi NATO'dan çıkarma fikrini "yeniden değerlendirilmeyecek kadar uzak" olarak nitelendirerek ittifakı derinden belirsiz bir gelecekte gezinmeye bıraktı.
Bu makale sadece bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.
