Önemli Çıkarımlar:
Katar Dışişleri Bakanlığı, Pakistan liderliğindeki arabuluculuk çabalarını destekliyor ancak ABD-İran durumunun geri dönülemez bir noktaya yaklaştığı konusunda uyarıyor ve enerji altyapısına yönelik her türlü saldırıyı "kabul edilemez" olarak nitelendiriyor.
Katar Salı günü yaptığı açıklamada, tırmanan ABD-İran çatışmasının kontrolden çıkabileceği "kritik bir noktaya" yaklaştığı konusunda uyarıda bulundu; bu sırada Hürmüz Boğazı'ndan az sayıda gemi geçmeye başladı. Kısmi ablukanın altıncı haftasına girmesiyle birlikte, son 24 saat içinde hayati öneme sahip su yolundan normal hacmin çok küçük bir kısmı olan yaklaşık 15 geminin geçmesi, diplomatik çabalara yeni bir aciliyet kazandırdı.
Katar Dışişleri Bakanlığı sözcüsü yaptığı açıklamada, "Çatışma devam ederse kazanan olmayacak," dedi. "Hürmüz bir kanal değil, doğal bir boğazdır ve bölgedeki tüm ülkelerin burayı özgürce kullanma hakkı vardır. Herhangi bir tarafın sivil ve enerji altyapısına saldırması kabul edilemez."
Uyarı, denizcilik analiz firması Windward'ın 24 saatlik süre içinde Boğaz'dan sadece 20 geçiş bildirildiği bir dönemde geldi; bu rakam, günlük ortalama 138 olan tarihi ortalamayla tam bir tezat oluşturuyor. Çatışmanın 28 Şubat'ta başlamasından bu yana yaşanan aksama, enerji piyasalarında şok dalgaları yarattı ve binlerce geminin mahsur kalmasına neden oldu.
Tam bir kapanmanın dünya petrol arzının önemli bir kısmını tehlikeye atacağı düşünüldüğünde, durum küresel ekonomi için devasa riskler taşıyor. Associated Press tarafından aktarılan Ortadoğulu yetkililere göre, 45 günlük bir ateşkes ve boğazın tam olarak yeniden açılması için bir taslak teklif hem ABD'ye hem de İran'a sunuldu ve bu, krizden çıkış için şimdiye kadarki en somut yol haritasını temsil ediyor.
Uluslararası toplum yaklaşım konusunda bölünmüş durumda. 40'tan fazla ülke ve Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), Tahran üzerindeki diplomatik baskıyı artırmak, "engelsiz transit geçişe" izin vermesini sağlamak ve İran'ın düşündüğü bildirilen transit ücreti uygulama olasılığını reddetmek için 2 Nisan'da bir araya geldi. IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, "parçalı yanıtların artık yeterli olmadığını" belirterek koordineli uluslararası eylem çağrısında bulundu.
Bu diplomatik girişimler, devam eden tehditlerin gölgesinde gerçekleşiyor. ABD Başkanı Donald Trump, 5 Nisan'da sosyal medyada küfürlü bir paylaşım yaparak İran'dan "O Lanet Boğazı Açmasını" talep etti ve İran altyapısına saldırmakla tehdit ederek, şu an 8 Nisan olduğu anlaşılan değişken bir son tarih belirledi.
Katar'ın açıklaması rolünü netleştirdi ve Pakistan liderliğindeki arabuluculuk çabalarını desteklediğini ancak Washington ile Tahran arasında doğrudan arabuluculuk yapmadığını belirtti.
Uygulamada, geçişler için iki kademeli bir sistem ortaya çıktı. İran, İran'a yönelik saldırılara katılmayan veya desteklemeyen ülkelerden gelen "düşman olmayan" gemilerin geçişine izin verildiğini açıkladı.
İran devlet medyası ve gemi takip verilerine göre Çin, Hindistan, Rusya ve Irak'tan gelen gemilere geçiş izni verildi. Malezya, Tayland, Sri Lanka ve Bangladeş dahil olmak üzere diğer ülkeler de doğrudan diplomatik temasların ardından gemileri için onay aldı.
Diğerleri için erişim daha belirsiz. Türkiye, Fransa ve Japonya'ya ait az sayıda geminin geçtiği görüldü, ancak bunun tam erişim mi yoksa vaka bazlı sınırlı bir onay süreci mi olduğu belirsizliğini koruyor. Cumartesi günü itibarıyla düzinelerce Japon ve Türk gemisi Basra Körfezi'nde izin bekleyerek hareketsiz kaldı. Kısmi yeniden açılma, tedarik zinciri sıkışıklığını hafifletmek için pek bir şey yapmadı ve bir çözüm bulunsa bile normal nakliyatın düzelmesinin haftalar sürmesi bekleniyor.
Bu makale sadece bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.
