ABD'nin İran petrolüne yönelik yaptırımları geçici olarak kaldırma teklifi, ham petrol fiyatlarının 2 dolar düşmesine ve altının 23 dolardan fazla artmasına neden olarak küresel enerji piyasalarını sarsan yaklaşık üç aylık çatışmada potansiyel ve kırılgan bir gerilimi azaltma sinyali verdi.
ABD'nin İran petrolüne yönelik yaptırımlara geçici muafiyet getirme teklifi, ham petrol fiyatlarının keskin bir şekilde düşmesine ve güvenli liman varlıklarında bir ralliye yol açtı; bu durum, enerji fiyatlarını son yılların en yüksek seviyelerine çıkaran küresel arz sıkışıklığını hafifletmeyi amaçlayan potansiyel bir diplomatik değişikliğin işareti olarak görülüyor.
Dış Politika Araştırma Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Emma Salisbury, "İran'ın gemilerden ücret alma ve Hürmüz Boğazı'ndan geçişi seçici olarak kontrol etme planları, küresel ticaret yolları için 'tehlikeli bir emsal' oluşturabilir," diyerek her türlü diplomatik çabanın üstesinden gelmesi gereken derin sorunlara dikkat çekti.
Piyasa tepkisi ani ve belirgindi. Batı Teksas Intermediate (WTI) ham petrolü yaklaşık 2 dolar düşerek varil başına 100,43 dolardan işlem görürken, küresel gösterge Brent ham petrolü de yaklaşık 2 dolar düşüşle 108,96 dolara geriledi. Buna karşılık, spot altın dakikalar içinde 23,18 dolar artarak ons başına 4.565,85 dolara yükseldi ve ABD hisse senedi vadeli işlemleri ralli yaparak Nasdaq 100 vadeli işlemlerinin artıya geçmesini sağladı. Avrupa'da Stoxx 600 Endeksi yüzde 0,2 yükseldi ve yatırımcılar daha düşük enflasyon potansiyeline göre pozisyon alırken İngiltere'nin 30 yıllık devlet tahvili getirileri altı baz puan düşerek yüzde 5,79'a geriledi.
Teklif kesinleşirse, önemli miktarda İran ham petrolünün kilidini açabilir ve fiyatların sürekli olarak varil başına 100 doların üzerinde seyrettiği ve ABD benzin fiyatlarının galon başına ortalama 4,50 dolar civarında olduğu bir piyasaya rahatlama sağlayabilir. Bu hamle, Hindistan gibi büyük ithalatçıların günde rekor 2,3 milyon varil atıl durumdaki Rus ham petrolünü çekmesine ve arzı geçici olarak dengelemesine olanak tanıyan Rus petrol yaptırımlarına yönelik bir aylık acil muafiyetin sona ermesinin ardından geldi.
Washington'dan gelen potansiyel diplomatik girişim, değişken ve karmaşık bir jeopolitik ortamda gerçekleşiyor. 79. gününe giren ABD-İran çatışması; doğrudan askeri çatışmalar, Hürmüz Boğazı'nın neredeyse tamamen kapatılması ve Orta Doğu genelinde bir dizi vekalet saldırısıyla karakterize ediliyor. Daha bu hafta BAE, İran veya vekillerinden geldiğinden şüphelenilen bir drone saldırısının Barakah Nükleer Güç Santrali'nde yangına yol açmasının ardından "tehlikeli bir tırmanışı" kınadı.
Devam eden çatışmaların bu arka planında, diplomatik çabalar kırılgan kalmaya devam ediyor. Pakistan, durma noktasına gelen barış görüşmelerini canlandırmak için mekik diplomasisi yürütüyor ve İçişleri Bakanı Mohsin Naqvi görüşmeler için Tahran'ı ziyaret ediyor. Ancak retorik sertliğini koruyor; ABD Başkanı Donald Trump, İran'ı bir anlaşmaya varmak için "zamanın daraldığı" konusunda uyarıyor. İran ise ABD'nin reddettiği bildirilen tüm yaptırımların kaldırılması ve savaş zararlarının tazmin edilmesi gibi kendi talepleriyle karşılık verdi.
Çatışmanın merkezinde, dünya petrolünün önemli bir kısmının geçtiği Hürmüz Boğazı yer alıyor. İran, koşulları karşılanmadığı sürece su yolunu tamamen yeniden açmayacağını savunuyor ve son zamanlarda trafiği yönetmek için yeni bir ücret mekanizması açıklama planlarını duyurdu; analistler bu adımın uluslararası hukuku ihlal edebileceği konusunda uyarıyor. Katar'daki Georgetown Üniversitesi'nde doçent olan Paul Musgrave, Al Jazeera'ya yaptığı açıklamada, böyle bir eylemin BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'ni "çok net bir şekilde" ihlal edeceğini ve "dünyanın geri kalanının sadece Hürmüz'de değil, dünyadaki diğer her kilit noktada çıkarı olduğunu" söyledi.
Önerilen ABD muafiyeti, gerilimi azaltmak için potansiyel bir yolu temsil ediyor ancak başarısı, Washington ve Tahran arasındaki derin güvensizliğin aşılmasına bağlı. İran'ın halka açık savunma tatbikatları düzenlemesi ve ABD'nin "Sledgehammer Operasyonu" kapsamında yenilenen saldırılar için acil durum planları hazırladığına dair haberlerle piyasa tetikte kalmaya devam ediyor. Geçici muafiyet çok önemli bir ilk adım olabilir ancak çatışma öncesi istikrara geri dönüş garanti olmaktan çok uzak.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.
