Trump'ın NATO Tehditleri İran Üzerinden İttifakı Çatlatırken Petrol Fiyatları %60 Fırladı

Uluslararası Brent petrolü, ABD-İsrail ile İran arasında başlayan çatışmanın ardından, İran'ın küresel enerji arzının yaklaşık beşte birinin rotası olan Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatmasıyla Mart ayında %60'lık rekor bir artış gösterdi. Bu artış, Başkan Donald Trump'ın Tahran'a su yolunu Salı gününe kadar yeniden açması veya saldırılarla yüzleşmesi için süre vermesiyle birlikte Batı ittifakı içindeki krizi derinleştiren bir tehdit olarak geldi.

Chatham House düşünce kuruluşunda yardımcı araştırmacı olan Neil Quilliam, Reuters'a verdiği demeçte, "Hürmüz artık kapatıldığına göre, tekrar tekrar kapatılabilir ve bu küresel ekonomi için büyük bir tehdit oluşturuyor," dedi. "Cin şişeden çıktı."

Uluslararası Enerji Ajansı'nın dünyanın en büyük enerji arz şoku olarak nitelendirdiği bu aksama, Orta Doğulu üreticilerin kaderini ikiye böldü. Reuters'ın Mart ayı ihracat verileri analizi, yüksek fiyatların düşük hacimleri telafi etmesiyle İran'ın nominal petrol gelirlerinin %37, Suudi Arabistan'ınkinin ise %4,3 arttığını ortaya koydu. Buna karşılık, baypas boru hatları olmayan Irak ve Kuveyt'in gelirleri sırasıyla %76 ve %73 oranında düştü. Haber üzerine ABD ham petrol vadeli işlemleri varil başına 114 doların üzerine çıktı.

Tehlikede olan, 77 yıldır Avrupa'nın güvenliğinin temelini oluşturan Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'nün (NATO) geleceğidir. Başkan Trump, üyelerin ABD askeri müdahalelerini desteklememesi durumunda ittifakın değerini açıkça sorguluyor; bu tutum, Avrupa'nın istikrarını hayati bir ABD çıkarı olarak gören onlarca yıllık Amerikan dış politikasından bir kopuşu temsil ediyor.

Jeopolitik Bir Boşanma

Başkan Trump'ın Avrupalı müttefiklerin İran'a karşı savaşa katılmamalarından dolayı "iğrenti" duyduğunu ifade etmesiyle ABD ve Avrupa arasındaki bağlar hızla kötüleşiyor. Avrupalı liderler, danışılmadıkları bir çatışmaya şiddetle karşı çıktılar; İspanya, Fransa ve İtalya gibi ülkeler hava sahalarının ve üslerinin savaş çabaları için kullanılmasına kısıtlamalar getirdi. Bu reddediş, Trump'ın NATO'dan çekilmeyi açıkça düşünmesine neden oldu.

Çatışma, bir yıl süren artan ticaret gerilimlerini ve ABD'nin Ukrayna'yı desteklemekten uzaklaşmasını takip ediyor ve Avrupalı liderlerin yardım etme iştahını azaltıyor. NATO'nun karşılıklı savunma maddesinin devreye girdiği tek zaman, müttefiklerin Afganistan'da ABD'ye katıldığı 11 Eylül 2001 sonrasıydı. Avrupalı yetkililer, Trump'ın mevcut taleplerini, savunma paktını Amerikan seferi savaşları için yardımcı bir güç olarak yeniden icat etmeye yönelik haksız bir girişim olarak görüyor. Trump, The Telegraph'a verdiği demeçte, Avrupa yardımının "otomatik" olması gerektiğini savunarak, "Biz onlar için her zaman orada olurduk. Onlar bizim için orada değildiler," dedi.

Kazananları ve Kaybedenleri Boru Hatları Belirliyor

Boğaz'ın kapatılmasının ekonomik sonuçları coğrafya tarafından belirlendi. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, Hürmüz'ü baypas eden boru hatlarını kullanarak etkiyi hafifletiyor. Krallığın İran-Irak savaşı sırasında inşa edilen 1.200 kilometrelik Doğu-Batı boru hattı, doğudaki petrol sahalarını Kızıldeniz'e bağlayarak günlük 7 milyon varillik genişletilmiş kapasitesiyle çalışıyor. Bu durum, krallığın ihracat hacmindeki %26'lık düşüşe rağmen petrol gelirlerini Mart ayında bir yıl öncesine göre tahmini 558 milyon dolar artırmasını sağladı.

BAE, günlük 1,8 milyon varil kapasiteli Habshan-Fujairah boru hattı ile kısmen korundu, ancak tahmini ihracat değeri yine de %2,6 düştü. Alternatif rotaları olmayan ülkeler için etki yıkıcı oldu. Irak'ın geliri %76 düşüşle 1,73 milyar dolara gerilerken, Kuveyt'inki %73 düşüşle 864 milyon dolara indi. Borç seviyesi düşük Körfez ülkeleri mali tasarruflarını kullanarak şoku atlatabilse de, enerji piyasaları ve ittifaklar üzerindeki uzun vadeli etki belirsizliğini koruyor.

Bu makale sadece bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.