İran barış görüşmeleri çökerken petrol fiyatları %5 fırladı

Hassas bir ABD-İran ateşkesinin Çarşamba günü sona ermesine yaklaşılırken ve barış görüşmelerinin şüpheye düşmesiyle Brent petrol vadeli işlemleri %5'ten fazla artarak varil başına 95 doları aştı. Bu durum, dünyanın en önemli petrol geçiş noktasında uzun süreli bir aksama tehdidi oluşturuyor.

İngiltere Enerji Bakanı Ed Miliband'ın Salı günü bakanlığından yapılan açıklamaya göre, "Fosil yakıt güvenliği dönemi bitti ve temiz enerji güvenliği dönemi artık olgunlaşmalı" demesi bekleniyor. Bu, Avrupa'da çatışmadan kaynaklanan yükselen enerji maliyetlerine ilişkin artan endişeleri yansıtıyor.

İran'ın, limanlarına yönelik devam eden Amerikan deniz ablukasını gerekçe göstererek Pakistan'da ABD öncülüğünde yapılacak yeni tur müzakerelere katılmayı resmen reddetmesinin ardından Brent petrol fiyatı fırladı. Durum, ABD kuvvetlerinin Pazar günü İran bayraklı kargo gemisi Touska'ya ateş açıp el koymasının ardından daha da kötüleşti. Yatırımcıların güvenli liman varlıklarına yönelmesiyle ABD doları güçlenirken, Asya ve Avrupa borsa endeksleri karışık bir seyir izledi.

İki haftalık ateşkesin Washington saatiyle Çarşamba akşamı sona ermesiyle, dünya petrolünün yaklaşık %20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı üzerindeki gerilim tırmandı. İran, hafta sonu su yolunu kısa süreliğine yeniden açtıktan sonra tekrar kapattı. Başkan Donald Trump, bir anlaşmaya varılana kadar ABD ablukasının süreceğini belirtti ve bu politikanın İran'a günde 500 milyon dolara mal olduğunu iddia etti.

Diplomatik Çıkmaz

İslamabad'daki ikinci tur barış görüşmeleri umutları, İran Dışişleri Bakanlığı'nın katılmayacağını açıklamasının ardından söndü. Devlet medyasında yer alan habere göre, İranlı bir müzakereci geri çekilme nedenleri olarak Washington'un "aşırı taleplerini, gerçekçi olmayan beklentilerini, sürekli değişen tutumunu, tekrarlanan çelişkilerini ve devam eden deniz ablukasını" gösterdi. ABD'nin Touska'ya el koyması, İranlı askeri yetkililer tarafından "silahlı korsanlık" olarak nitelendirildi ve misilleme sözü verildi.

Başkan Trump, ateşkesi uzatmasının "pek olası olmadığını" belirterek sert tutumunu sürdürdü ve bir anlaşmaya varılmazsa ABD'nin "İran'daki her bir güç santralini ve her bir köprüyü imha edeceği" uyarısında bulundu. Cevap olarak İran Meclis Başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf, X üzerinden yaptığı açıklamada, İran'ın "tehdit gölgesi altında müzakereleri kabul etmediğini" ve "savaş alanında yeni kartlar açmaya" hazırlandıklarını söyledi.

Piyasa Etkisi ve Ekonomik Sonuçlar

Belirsizlik küresel piyasalarda dalgalanmalara neden oldu. Uluslararası gösterge olan Brent petrol, boğazın yeniden açılacağına dair erken umutlarla fiyatların düştüğü Cuma gününün ardından keskin bir dönüş yaparak Pazartesi günü %5,3 artışla 95,62 dolara yükseldi. Fiziksel petrol fiyatlarının önemli bir primle işlem gördüğü bildiriliyor; bazı değerlendirmeler fiziksel varil fiyatını 112 dolar olarak belirleyerek akut arz stresine işaret ediyor.

Çatışmanın ekonomik sonuçları daha net hale geliyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) artık İran ekonomisinin bu yıl %6 küçüleceğini öngörüyor. Ham petrol sevkiyatlarının yaklaşık %80'i için Hürmüz Boğazı'na güvenen Asya ekonomileri özellikle savunmasız durumda. Kpler verileri, Asya'nın deniz yoluyla ham petrol ithalatının Nisan ayında, savaş öncesi ortalama olan günlük 26,76 milyon varilden 20,62 milyon varile düşeceğinin tahmin edildiğini gösteriyor.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.