Önemli Çıkarımlar
İran'ın internetin fiziksel altyapısını vergilendirme teklifi, küresel piyasalar için acil sonuçlar doğuracak yeni bir dijital darboğaz oluşturma tehdidi taşıyor.
İran, Hürmüz Boğazı'ndaki deniz altı kablolarından geçen devasa küresel veri akışları için ücret talep etmeyi önererek jeopolitik gerilimlerde yeni bir cephe açıyor. Devlet güdümlü medya tarafından gündeme getirilen bu hamle, küresel piyasalarda anında yankı bularak Brent ham petrolünü varil başına 111 doların üzerine çıkardı ve yatırımcıların dünya ekonomisi için yeni bir risk katmanını fiyatlamasıyla ABD dolarını güçlendirdi.
Geojit Investments Limited Baş Yatırım Stratejisti V.K. Vijayakumar, "Piyasanın küresel işaretlerle haftaya zayıf bir notla başlaması bekleniyor. Hürmüz Boğazı'nı açma girişimlerinin yokluğu nedeniyle Brent ham petrolü 111 dolara fırladı. Yüksek petrol fiyatları, enflasyon üzerinde olumsuz etkileri olacak petrol ve dizel fiyatlarında yeni bir zam turuna zorlayabilir," dedi.
Gelişmekte olan piyasalardaki tepki hızlı ve olumsuz oldu. Hindistan hisseleri sert düştü; BSE Sensex 962 puan veya %1,27 düşerken, NSE Nifty 50 310 puan veya %1,3 geriledi. Sert satış dalgası yaklaşık 7,5 trilyon rupi tutarında yatırımcı servetini sildi. Hindistan VIX endeksi %6'nın üzerinde sıçrayarak 19,96'ya çıkarken, ABD 10 yıllık tahvil faizi %4,62'ye tırmanarak riskli varlıklar üzerindeki baskıyı artırdı.
İnternetin fiziksel omurgasının istikrarı tehlikede. Devrim Muhafızları Ordusu ile bağlantılı mecralarda yayınlanan teklif, Meta, Amazon ve Microsoft gibi teknoloji devlerinin bölgeden geçen 17 deniz altı kablosu için lisans ücreti ödemesini ve İran yargı yetkisine tabi olmasını gerektiriyor. Bu hamlenin, Kızıldeniz kablo rotaları üzerindeki kontrolünü kapasite için aşırı ücret talep etmek ve uluslararası servis sağlayıcıların maliyetlerini artırmak için kullanmakla suçlanan Mısır'da bir emsali bulunuyor. İran da aynı yolu izlerse, diğer küresel geçiş noktalarında benzer "veri ücreti" rejimleri dalgası tetiklenebilir, internet parçalanabilir ve herkes için maliyetler artabilir.
Tırmanan gerilim, ezici bir çoğunlukla ABD dolarına fayda sağlayan güvenli limana kaçışı körüklüyor. ABD dolar endeksi (DXY), hem jeopolitik belirsizlik hem de daha şahin bir Fed beklentileriyle desteklenerek 99 seviyesine ulaştı ve 100 civarındaki direnci test ediyor. Yatırımcılar, güvenli liman statüsü ve enerji şoklarına karşı Avrupa veya Japonya'dan daha az hassas olan ABD ekonomisinin göreceli direnci nedeniyle yeşil parayı tercih ediyor.
Bu dinamik, küresel ekonomide büyüyen bir ayrışmayı yansıtıyor. Fed, faiz oranlarını daha uzun süre yüksek tutabilecek kalıcı bir enflasyonla karşı karşıyayken, Çin ve Avrupa'daki zayıf büyüme merkez bankalarını daha az esnek kılıyor. Çin'de zayıf sanayi üretimi ve perakende satışlarını gösteren son veriler, kırılgan küresel toparlanmaya ilişkin endişeleri artırdı. Sonuç, ABD varlıkları için faydalı olsa da geniş küresel piyasada artan stresi işaret eden daha güçlü bir dolar.
IRGC bağlantılı medya kuruluşları, boğazı "meşru servet yaratımı için stratejik bir merkez" olarak tanımlayarak, İran'ın karasularını geçen altyapının faydalarından mahrum bırakıldığını savundu. Teklif sadece ücretlerin ötesine geçerek, yabancı şirketlerin İran yasalarına göre faaliyet göstermesini ve hayati kabloların bakım ve onarımını İranlı firmalara devretmesini talep ediyor.
Bu durum sadece Avrupa ve Asya arasındaki veri trafiğinin büyük çoğunluğunu değil, aynı zamanda Körfez bölgesi için planlanan bir dizi yeni yüksek yoğunluklu yapay zeka veri merkezini de doğrudan tehdit ediyor. Bunlar arasında Abu Dabi'deki 5GW yapay zeka kampüsü ve Suudi Arabistan'daki 5 milyar dolarlık Amazon yatırımı yer alıyor. Bu devasa yatırımların güvenlik çerçeveleri, füze veya dronlardan gelen fiziksel saldırılara değil, çip saptırmaya karşı koruma sağlamak üzere tasarlanmıştı.
Eğer devletler veri akışlarını istedikleri gibi vergilendirebilir ve kesintiye uğratabilirlerse, alternatif rotalar teknik bir kolaylık değil, stratejik bir zorunluluk haline gelir. Her bir ücret ev sahibi ülke için rasyonel görünse de kümülatif etki daha maliyetli, daha parçalı ve daha az güvenilir bir küresel internet olacaktır.
Bu makale sadece bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.
