İran'ın 2 Milyon Dolarlık Hürmüz Harcı Planı Maliyetin %80'ini Körfez Müttefiklerine Yüklüyor

İran, Hürmüz Boğazı'ndaki tankerlerden gemi başına 2 milyon dolara kadar geçiş ücreti alma hakkını resmen tanımaya çalışıyor; ekonomistler bu hamlenin Basra Körfezi ülkelerini toplam maliyetin yüzde 80 ila 95'ini üstlenmeye zorlayacağını hesaplıyor. Son savaşı sona erdirme müzakerelerinin bir parçası olan teklif, kırılgan bir ABD-İran ateşkesi sürerken küresel enerji piyasalarına radikal yeni bir değişken getiriyor.

Abu Dabi Ulusal Petrol Şirketi başkanı Sultan Al Jaber Perşembe günü yaptığı açıklamada, "Bu an netlik gerektiriyor. Öyleyse net olalım: Hürmüz Boğazı açık değil. Erişim kısıtlanıyor, şartlandırılıyor ve kontrol ediliyor. İran, hem açıklamaları hem de eylemleriyle geçişin izne, şartlara ve siyasi kozlara bağlı olduğunu açıkça belirtti" dedi.

8 Nisan'da başlayan ateşkese rağmen, kritik su yolundaki trafik normal hacminin yüzde 10'undan azına düştü. Gemi takip verileri, savaş öncesi ortalama 140 olan gemi sayısına kıyasla, son 24 saatte boğazdan sadece altı geminin geçtiğini gösterdi. Yaklaşık 172 milyon varil ham petrol ve rafine ürün taşıyan 180'den fazla tanker Körfez'de mahsur kalmaya devam ederken, İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu izin verilen az sayıdaki gemiyi kendi kara sularından geçen yeni bir rotaya yönlendiriyor.

Hürmüz'de resmi bir gişe kurulması uluslararası hukuku ihlal edecek ve diğer küresel ticaret geçiş noktaları için tehlikeli bir emsal teşkil edecektir. Savaşın başlamasından bu yana petrol fiyatları yaklaşık yüzde 50 artmış olsa da, ekonomistler varil başına 1 dolarlık bir ücretin küresel fiyata sadece 0,05 ila 0,40 dolar ekleyeceğini öngörüyor. Asıl maliyet üreticiler tarafından omuzlanacak ve bu durum, serbest navigasyon ilkesine zarar verirken İran'ı yılda 14 milyar dolara kadar zenginleştirebilecektir.

Hürmüz'de Bir Gişe

Ekonomistler, petrolün küresel olarak fiyatlandırılan bir emtia olması nedeniyle bir ücret sisteminin Körfez ülkelerine ağır bir yük getireceğini söylüyor. Kuveyt ve BAE gibi Basra Körfezi'ndeki üreticiler, diğer bölgelerden gelen petrolle rekabet ettikleri için fiyata kolayca ek ücret ekleyemezler, bu da maliyeti kendilerinin karşılamak zorunda kalacağı anlamına geliyor.

Belçika'daki Université Libre de Bruxelles'de ekonomi profesörü olan ve hesaplamaları Körfez ülkelerinin ücretlerin yüzde 80 ila 95'ini ödeyeceğini gösteren Guntram Wolff, "Bu, tüm anlaşmaların anası olabilir" dedi. Berenberg Bank baş ekonomisti Holger Schmieding de aynı fikirde ve Körfez ülkeleri üzerindeki yükü yüzde 80 olarak tahmin ediyor.

Maliyete rağmen Körfez ihracatçıları, boğazdan geçişi yeniden sağlayan bir anlaşmayı tercih edebilirler. İran Petrol, Gaz ve Petrokimya Ürünleri İhracatçıları Birliği sözcüsü Hamid Hosseini Çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran'ın halihazırda varil başına 1 dolar vergi topladığını ve ödemeleri kripto para birimiyle aldığını söyledi. Arap ihracatçıların Çin yuanı ile ödeme yapmaları durumunda tercihli muamele görebileceklerini de sözlerine ekledi.

Tehlikeli Bir Emsal

Bir ücret sisteminin onaylanması, ABD stratejik politikasının temeli olan 150 yıllık seyrüsefer serbestisini geri alacaktır. Peterson Uluslararası Ekonomi Enstitüsü'nde yerleşik olmayan kıdemli araştırmacı Jacob Kirkegaard, "Bu, küresel ticaretin temel dayanaklarına doğrudan saldıracaktır" diyerek diğer ülkeleri benzer ücretler koymaya davet edebileceği, bunun da bir tür "kurumsallaşmış korsanlık" olduğu konusunda uyardı.

Hamle uluslararası muhalefetle karşı karşıya. G7 gelişmiş ekonomilerinin dışişleri bakanları Mart ayı sonlarında ücretsiz geçişin derhal yeniden sağlanması çağrısında bulundu ve İran'ın kilit müttefiki olan Çin de normal geçişe dönülmesi çağrısında bulundu.

Başkan Trump, sosyal medyada İran'ın "şimdi durması iyi olur!" diye talep ederken, İran ile potansiyel bir ortak girişimi "güzel bir şey" olarak nitelendirerek karışık sinyaller verdi. Bu çıkmaz, dünyanın en önemli enerji darboğazının aynı zamanda en pahalısı olup olmayacağını belirleyecek olan ve bu hafta sonu başlayacak barış görüşmelerini küresel ekonominin izlemesine neden oluyor.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.