İran Savaşı Enerji Fiyatlarını %10,9 Artırdı, Küresel Enflasyon Zirve Yaptı

İran'da tırmanan çatışma, Mart ayında küresel enerji endeksinde %10,9'luk devasa bir artışı tetikleyerek ABD tüketici fiyat endeksini %0,9 yukarı çekti ve kırılgan bir ekonomik iyileşmeyi rayından çıkarma tehdidi taşıyan yeni bir stagflasyon dalgası korkularını körükledi.

Nijerya Maliye Bakanı Wale Edun yaptığı açıklamada, "Şok kritik bir geçiş noktasında geliyor, enflasyonist baskıları yoğunlaştırıyor ve haneler için yaşam maliyetlerini artırıyor" diyerek gelişmekte olan piyasalar üzerindeki ciddi etkinin altını çizdi.

Artış, çatışmanın kritik Hürmüz Boğazı nakliye yolunu kapatmasının ardından 1967'den bu yana en büyük artış olan benzin fiyatlarındaki %21,2'lik rekor sıçramayla tetiklendi. Kesinti, Brent petrolün varil başına 110 doların üzerine çıkmasına neden olurken, ABD doğal gaz vadeli işlemleri 8,50 $/MMBtu seviyesini aştı. Buna karşılık, yatırımcıların güvenli liman varlıkları aramasıyla ABD dolar endeksi %1,2 tırmandı.

IMF ve Dünya Bankası'nın küresel büyüme tahminlerini düşürmeye hazırlandığı bir dönemde, enerji krizi merkez bankalarını zor bir seçime zorluyor: ya bir durgunluğu tetikleyebilecek agresif faiz artışlarıyla dizginlenemeyen enflasyonla savaşmak ya da büyümeyi destekleyip fiyatların daha uzun süre yüksek kalması riskini göze almak. Avrupa Merkez Bankası, gelecekteki faiz kararlarının petrol şokunun ikincil etkilerine bağlı olduğunun sinyalini verdi bile.

Kriz Derinleşirken Hükümetler Yanıt Veriyor

Hükümetler, ekonomilerini bu durumun olumsuz etkilerinden korumak için çabalıyor. Almanya'daki koalisyon hükümeti, akaryakıt vergilerini düşürmek için 1,6 milyar avroluk bir paket açıkladı ve Başbakan Friedrich Merz, "Bu savaş, kendi ülkemizde yaşadığımız sorunların asıl nedenidir" dedi. İsveç de bunu takip ederek 825 milyon dolarlık akaryakıt vergisi indirimi ve elektrik sübvansiyonu duyurdu. Birleşik Krallık da yıllardır rekabetçi olmayan enerji fiyatlarıyla boğuşan işletmeler için destek hazırlıyor. Ancak bu mali tepkiler, pandemi dönemi harcamalarıyla zaten şişmiş olan ulusal borç yığınlarına yenilerini ekliyor.

Gelişmekte Olan Piyasalar Akut Bir Baskıyla Karşı Karşıya

Baskı en çok gelişmekte olan ülkelerde hissediliyor. Bir petrol üreticisi olan Nijerya, çatışmanın 28 Şubat'ta başlamasından bu yana yerel benzin fiyatlarının %50'den, dizelin ise %70'ten fazla arttığını gördü. Ülke şimdi, son ekonomik istikrar çabalarını boşa çıkarma tehdidi taşıyan krizi yönetmek için daha fazla uluslararası destek arıyor. Enerji arzındaki kesinti, Covid-19 pandemisi ve Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından küresel ekonomiye son yıllarda gelen üçüncü büyük şoku temsil ediyor.

İki Hızlı Bir Ekonomi Ortaya Çıkıyor

Manşet rakamların altında daha karmaşık bir tablo ortaya çıkıyor. Enerji ve ulaşım maliyetleri yükselirken, Çalışma İstatistikleri Bürosu'na göre değişken gıda ve enerjiyi dışarıda bırakan çekirdek enflasyon ABD'de %0,2 ile daha sınırlı bir artış gösterdi. Bu farklılık, tüketici duyarlılığı hızla düşerken bile dirençli iş gücü piyasalarının ve yüksek gelirli hanelerin harcamalarının büyümeyi hala desteklediği "iki hızlı" bir ekonomiyi vurguluyor. LSEG/Ipsos Birincil Tüketici Duyarlılığı Endeksi, Nisan ayında 3,4 puanlık keskin bir düşüşle son bir yılın en düşük seviyesi olan 50,0'ye geriledi.

Merkez Bankaları Politika İkilemiyle Karşı Karşıya

İran çatışması küresel para politikasını altüst ediyor. Bir zamanlar faiz artırması muhtemel görülen Japonya Merkez Bankası, enerji şokunun büyüme görünümünü gölgelemesiyle şimdi geri adım atıyor. Petrol fiyatlarının benzer bir artış gördüğü son sefer 2008 küresel mali krizine giden süreçti; bu tarihsel paralellik politika yapıcıların üzerinde ağır bir yük oluşturuyor. Avrupa Merkez Bankası, gelecekteki herhangi bir faiz artışının, enerji fiyatlarındaki artışın daha geniş ekonomiye nasıl yansıyacağına bağlı olacağını açıkça belirtti; bu süreç ise belirsizliğini koruyor.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.