İran Hürmüz Geçişini Tehdit Ediyor, Küresel Petrol Arzının %20'sini Riskeye Atıyor

İran, Hürmüz Boğazı konusundaki söylemini sertleştirerek, ABD donanma faaliyetlerine "güçlü ve etkili bir yanıt" verme tehdidinde bulundu ve dünyanın günlük petrol ve gaz arzının %20'sinin bu kritik darboğazdan geçişini riske attı.

İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, ülke parlamentosuna yaptığı konuşmada, "İran, Boğaz'dan geçişler için ek tarifeler uygulama yetkisini elde etmeyi başarırsa, bu durum ekonomik sonuçlara ve ticaret akışlarında kaymalara yol açabilir" diyerek geniş ekonomik risklere dikkat çekti.

Su yolunun tamamen veya kısmen kapatılması tehdidi, yatırımcıların artan enflasyon ve ulaşım maliyetlerine hazırlanmasıyla birlikte ham petrol fiyatlarında keskin bir artış ve küresel hisse senedi piyasalarında geniş çaplı bir satış olasılığını artırıyor. Uyarılar, ABD Donanması muhriplerinin aylar sonra kanaldan ilk geçişinin ardından geldi; İran Devrim Muhafızları (IRGC) Donanması bu geçişi henüz bir haftalık olan kırılgan ateşkesin ihlali olarak nitelendirdi.

Küresel enerji piyasalarının istikrarı tehlikede; deniz yoluyla taşınan tüm petrol arzının yaklaşık beşte biri her gün bu dar su yolundan geçiyor. Herhangi bir uzun süreli aksama, tedarik zincirlerini ciddi şekilde zorlayabilir ve önemli ekonomik belirsizliğe yol açabilir. Boğazda 1980'lerdeki İran-Irak Savaşı sırasında yaşanan son büyük aksama, petrol fiyatlarının iki katına çıkmasına neden olmuş ve potansiyel ekonomik etkiler için çarpıcı bir tarihsel emsal oluşturmuştu.

Gerilimin tırmanmasının acil tetikleyicisi, eski ABD Başkanı Donald Trump'ın su yoluna "girmeye veya çıkmaya çalışan her türlü gemiyi" durdurmak için tasarlanmış bir deniz ablukası ilanı oldu. Trump, ablukanın İran tüm petrol sevkiyatları için engelsiz geçişe izin verene kadar süreceğini belirtti. Doğrudan bir tepki olarak, İran Devrim Muhafızları Donanması, Boğaz üzerinde "tam kontrole" sahip olduğunu ilan ederek, buranın kendi "akıllı kontrolü ve yönetimi" altında askeri olmayan gemiler için açık kalmaya devam ettiğini ancak askeri gemilerin "güçlü ve etkili bir yanıtla" karşılaşacağını vurguladı.

Kelime savaşı somut eylemlerle devam etti. 11 Nisan Cumartesi günü, iki Amerikan Donanması muhribi, son savaşın başlamasından bu yana gerçekleşen bu türdeki ilk geçişle boğazdan geçti. Khabar Network'e konuşan bir Dışişleri Bakanlığı sözcüsüne göre Tahran, Pakistanlı arabulucular aracılığıyla acil bir mesaj göndererek, öncü ABD gemisinin rotasına devam etmesi halinde "30 dakika içinde hedef alınacağı" uyarısında bulundu. ABD yetkilileri daha sonra geçişi doğruladı ve kuvvetlerinin muhriplere yaklaşan bir İran İHA'sını düşürdüğünü ekledi.

Tırmanan kriz, önemli bir uluslararası tepkiye yol açtı. İtalya, şu anda 30'dan fazla ülkeyi içeren İngiltere liderliğindeki bir deniz güvenliği koalisyonuna resmen katıldı. Koalisyonun belirtilen hedefi, "seyrüsefer ve ikmal özgürlüğünün tam olarak restorasyonuna izin verecek güvenlik koşullarını inşa etmektir." Başbakan Meloni, bu kritik geçişi stabilize etmek için iş birliği çabalarını vurguladı. Ancak, koalisyonun operasyonel kapasitesi sınırlamalarla karşı karşıya; İtalya Başbakan Yardımcısı Matteo Salvini, İtalya'nın Birleşmiş Milletler'den açık yetki almadan devriyeler için tek taraflı olarak donanma gemisi konuşlandırmayacağını belirtti.

İran, doğrudan askeri tehditlerin ötesinde, boğazı kontrol etmek için ekonomik taktikler kullanmakla suçlanıyor. Bunlar arasında, Roma'nın resmi bir kapatma olmasa bile ticaret akışlarını bozabileceği konusunda uyardığı geçiş ücreti alma teklifleri yer alıyor. Ayrıca, İran'ın daha önce su yoluna döşediği mayınların izini kaybettiğini iddia ettiği yönünde raporlar ortaya çıktı; bu hamle bazı ticari gemicilik operatörlerini korkuttu ve ateşkese rağmen trafiği savaş öncesi seviyelerin altında tuttu. Bu belirsizlik, taşımacılık üzerinde fiili bir vergi işlevi görerek geçiş yapmaya çalışan her gemi için sigorta ve güvenlik maliyetlerini artırıyor. Ani bir arz şoku potansiyeli enerji tüccarlarını teyakkuza geçirdi ve petrol vadeli işlem piyasalarının önemli bir risk primini fiyatlaması bekleniyor.

Bu makale sadece bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.