Üst düzey bir İranlı kaynak Perşembe günü, bir ABD savaş gemisinin Hürmüz Boğazı'ndan başarıyla geçtiğine dair raporları reddederek iddiaları bir "medya operasyonu" olarak nitelendirdi ve iki haftalık kırılgan ateşkes hakkında ciddi şüphe uyandırdı.
Bir İranlı yetkilinin 11 Nisan'da ABD savaş gemisinin Hürmüz Boğazı'ndan geçtiğini yalanlaması, küresel enerji piyasalarına yeni bir dalgalanma enjekte etti, iki haftalık kırılgan ateşkesi zorladı ve petrol fiyatlarının yüzde 3'ten fazla toparlanmasına neden oldu. Bu hamle, küresel ticaret için hayati bir arter olan su yolunun bir parlama noktası olmaya devam ettiğini ve jeopolitik risk priminin ham petrol fiyatlarından silinmekten çok uzak olduğunu gösteriyor.
Petrol piyasası analizi sağlayıcısı Vanda Insights'ın kurucusu Vandana Hari, "Hürmüz Boğazı'nın yakın zamanda anlamlı bir şekilde yeniden açılma şansı zayıf görünüyor" dedi. "Vadeli işlem piyasası biraz bozulmuş gibi görünüyor. Aksi takdirde, fiyatların şimdiye kadar ateşkes öncesi seviyelere geri dönmesi gerekirdi."
Yalanlama, her iki ana petrol göstergesinin de varil başına 100 doların altına düştüğü önceki iyimserliği anında tersine çevirdi. Haziran teslimatlı Brent ham petrol vadeli işlemleri daha sonra 2,18 dolar veya %2,3 artarak varil başına 96,93 dolardan kapandı. ABD Batı Teksas Intermediate (WTI) ham petrolü ise seansı 3 dolar veya %3,18 artışla varil başına 97,41 dolardan tamamlayarak önceki günün kayıplarını sildi.
Söz konusu olan, dünyanın en kritik enerji geçiş noktasının güvenliğidir. İran, Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri arasındaki dar bir kanal olan Hürmüz Boğazı, günde yaklaşık 20 milyon varil petrolü (küresel arzın yaklaşık %20'si) ve dünyanın sıvılaştırılmış doğal gazının beşte birini taşıyor. Uzun süreli herhangi bir kesinti, enerji fiyatlarının yükselmesine neden olma tehdidi taşıyor ve kalıcı enflasyona karşı küresel mücadeleyi daha da karmaşıklaştırıyor.
İran'ın Tasnim Haber Ajansı'na göre, üst düzey bir kaynak Perşembe günü ABD yetkililerinin başarılı bir geçişe dair raporlarını, bir "savaş alanı yenilgisini" örtbas etmeyi amaçlayan bir "medya operasyonu" olarak nitelendirdi. ABD anlatısıyla olan bu doğrudan çelişki, piyasaları bir an için sakinleştiren istikrar paktının merkezine darbe vuruyor. İran'ın gemileri mayınların etrafından yönlendirmek için haritalar yayınladığı bildirilse de, çelişkili açıklamalar nakliyatçıların normal operasyonlara devam etme konusunda çok az güven duymasına neden oluyor.
Standard Chartered analistleri bir notta, "Lojistik kopukluklar, güvenlik korkuları, yüksek sigorta primleri ve operasyonel kısıtlamalar, önümüzdeki iki hafta içinde Hürmüz Boğazı üzerinden çok az ek enerjinin sağlanacağı anlamına geliyor" dedi.
Salı günkü ilk ateşkes duyurusu küresel piyasalarda bir rahatlama rallisiyle karşılanmıştı. Örneğin Goldman Sachs, su yolunun yeniden açılacağı varsayımıyla 2026 ikinci çeyrek Brent ve ABD ham petrol tahminlerini sırasıyla varil başına 90 ve 87 dolara düşürmüştü. Bu iyimserlik artık buharlaştı ve yerini bölgeyi tanımlayan tanıdık belirsizlik modeline bıraktı.
Uzun vadeli herhangi bir çözümü karmaşıklaştıran, eski Başkan Donald Trump tarafından dile getirilen, boğazı kullanan gemiler için ortak bir ABD-İran geçiş ücreti sistemi önerisidir. Öneri hızla kınandı. Birleşmiş Milletler Uluslararası Denizcilik Örgütü sözcüsü Reuters'a yaptığı açıklamada, uluslararası sözleşmelerin uluslararası boğazlarda bu tür ücretler için bir hüküm içermemesi nedeniyle böyle bir geçiş ücretinin "tehlikeli bir emsal teşkil edeceğini" söyledi. Dünyanın en büyük nakliye gücünü temsil eden Yunanistan Başbakanı Kyriakos Mitsotakis, fikri "tamamen kabul edilemez" olarak nitelendirdi.
Ateşkesin uygulanabilirliği, devam eden bölgesel düşmanlıklar nedeniyle daha da sorgulanıyor. Bir petrol endüstrisi kaynağına göre İran'ın, Suudi Arabistan'da boğazı baypas eden bir boru hattını vurduğu bildirildi. Eş zamanlı olarak Kuveyt, Bahreyn ve BAE de ateşkes başladıktan sonra füze ve drone saldırıları bildirdi. Bu eylemler her türlü anlaşmanın kırılganlığının altını çiziyor ve çatışmanın yeniden alevlenebileceği çok sayıda cepheyi vurguluyor. 2019'da Hürmüz Boğazı'nda yaşanan son büyük gerginlik, petrol fiyatlarının tek bir günde %15'e yakın artmasına neden olmuştu; bu emsal, tüccarları yüksek alarmda tutuyor.
Bu makale sadece bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.
