Hürmüz Çıkmazı: Piyasaların Dengede Kalmasının 3 Nedeni

(P1) İran'ın Şubat 2026'da Hürmüz Boğazı'nı abluka altına alarak günlük yaklaşık 20 milyon varillik petrol akışını durdurması, yatırımcıların küresel enerji sistemlerinin hızlı bir şekilde uyum sağlamasını fiyatlaması nedeniyle şimdiye kadar daha geniş bir piyasa paniğini tetiklemedi.

(P2) S&P Global Başkan Yardımcısı Dan Yergin, Axios'a yaptığı açıklamada, "Bu 'tüm tedarik zinciri kesintilerinin anasıdır' ancak piyasa şu anda 1970'lerdekinden farklı bir ders çıkarıyor" dedi. "Çok taraflı, uluslararası işbirliği bireysel eylemlere tercih ediliyor ve darboğazı aşmak için hızlı ve koordineli bir yanıt görüyoruz."

(P3) İlk etki, petrol fiyatlarının varil başına 115 doların üzerine çıkması ve gübre maliyetlerinin yüzde 50 artması şeklinde oldu. Yine de, ana borsa endeksleri sessiz bir tepki gösterdi; yatırımcılar görünüşe göre boğazın stratejik önemini azaltan üç uzun vadeli trende odaklanmış durumda: ABD enerji ihracatının genişlemesi, alternatif boru hatlarının inşası ve nükleer enerjiye yönelik yenilenen hamle.

(P4) Bu çekişme, kimin acı eşiğinin daha yüksek olduğuna dair yüksek riskli bir test haline geldi: Tahran mı yoksa küresel piyasalar mı? İran kısa vadeli diplomatik kazanımlar elde etmiş olsa da, eylemleri Hürmüz'e bağımlı tedarik zincirlerinden küresel bir kopuşu hızlandırdı. Bu değişim, su yolunun stratejik değerini üç ila beş yıl içinde kalıcı olarak aşındırabilir ve nihayetinde Tahran'ın temel kozunu zayıflatabilir.

Hisse senedi piyasalarındaki göreceli sakinlik, enerji ve lojistik alanındaki kaosla keskin bir tezat oluşturuyor. Bu kesinti, küresel petrol piyasası tarihindeki en büyük kesintidir ve dünyanın sıvılaştırılmış doğal gazının (LNG) yaklaşık beşte birini, helyum ve gübre ticaretinin ise üçte birini durdurmuştur. ABD, mayınları temizlemek ve geçişi güvenli hale getirmek için bir askeri operasyon başlattı; ABD Merkez Komutanlığı'ndan Amiral Brad Cooper, ticaret için "yeni bir geçit kurduklarını" belirtti. Ancak bu çaba, İran İslam Devrimi Muhafızları Ordusu'nun direnci ve tehditleriyle karşılaştı.

Tarih, kritik bir kaynak üzerindeki tekeli silah olarak kullanmanın, alternatiflerin geliştirilmesini teşvik ederek geri tepebileceğini göstermektedir. Çin 2025'te nadir toprak metali ihracatını kısıtladığında, ABD ve müttefikleri kendi üretim kapasitelerini artırmak için hızla harekete geçti. İran'ın Hürmüz üzerindeki kozu muhtemelen daha az güçlüdür ve daha kolay baypas edilebilir.

Blokajın etkisini etkisiz hale getirmek için halihazırda üç ana süreç işliyor. İlk olarak, şu anda dünyanın en büyük petrol ve gaz üreticisi olan Amerika Birleşik Devletleri, inşaat halindeki sekiz yeni terminal ile LNG ihracat kapasitesini ikiye katlıyor. Bu, ABD'yi Japonya gibi halihazırda Amerikan enerji altyapısına yatırım yapan kilit Asya piyasalarında Körfez arzının yerini alacak şekilde konumlandırıyor.

İkinci olarak, mevcut bypass boru hatları tam kapasiteyle kullanılıyor. Suudi Arabistan'ın Kızıldeniz'e giden doğu-batı boru hattı günde yaklaşık 7 milyon varil taşırken, BAE'nin Füceyre boru hattı 2 milyon varil daha ekliyor. Bu rotalar birlikte Hürmüz'ün petrol transitinin neredeyse yarısını karşılıyor. Daha önce ekonomik görülmeyen yeni boru hattı projeleri şimdi hızlandırılıyor.

Üçüncü olarak, kriz Avrupa ve Asya'da nükleer enerjiye yönelik önemli bir politika değişikliğini tetikledi. Almanya nükleerden çıkış kararını yeniden gözden geçiriyor, Japonya ise reaktörleri yeniden devreye alıyor ve yeni nükleer projelere yatırım yapıyor. Bu durum, istikrarsız enerji arz yollarına olan bağımlılığı azaltma konusundaki küresel aciliyeti yansıtıyor. İran boğazı kontrol etmeyi başarırsa yıllık tahmini 12 milyar dolar geçiş ücreti toplayabilecek olsa da, bu gelir savaş öncesi yaklaşık 400 milyar dolar olan ekonomi büyüklüğü ve yaptırımlar ile altyapı hasarından kaynaklanan devasa maliyetler yanında önemsiz kalmaktadır.

Bu makale sadece bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.