Tarihin en kötü ham petrol arz şoku, küresel ekonomide yıllarca sürecek izler bırakma tehdidi oluştururken, Hürmüz Boğazı'nın uzun süreli kapatılması günlük 10 milyon varilin üzerinde petrolü piyasadan sildi ve çok az alternatif bıraktı.
Dünyanın en kritik petrol geçiş noktasının iki aydır süren ablukası, Brent petrol fiyatlarını savaş öncesi seviyelerin yüzde 44 üzerine çıkardı ve küresel bir arz yarışını tetikleyerek dünya çapında resesyon riskini artırdı. Boğaz bugün yeniden açılsa bile, uzmanlar Orta Doğu genelinde kapatılan binlerce kuyunun yeniden faaliyete geçirilmesinin aylar hatta yıllar sürebilecek karmaşık bir süreç olacağı ve üretim kapasitesinde kalıcı hasar bırakabileceği konusunda uyarıyor.
Halliburton CEO'su Jeff Miller, şirketin son kazanç çağrısında "Bir yer ne kadar uzun süre kapalı kalırsa, onu geri getirmek genellikle o kadar karmaşık olur" diyerek durumun "küresel enerji sektörü için anlamlı ve uzun süreli etkileri" olacağını belirtti.
Aksama şimdiden yüz milyonlarca varili piyasadan çekti; Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), yeniden açılmanın ardından istikrarlı ihracatın tekrar tesis edilmesinin yaklaşık iki ay süreceğini tahmin ediyor. Dünyanın yedek üretim kapasitesinin çoğuna sahip olan Suudi Arabistan ve BAE'nin arzı ablukanın arkasında hapsolmuş durumda. Petrol tüccarı Vitol'ün CEO'su Russell Hardy, FT Emtia Küresel Zirvesi'nde "Bugün, yedek kapasitenin tamamı Hürmüz Boğazı'nın arkasında, bu nedenle etki açıkçası çok doğrudan" dedi.
Kriz ham petrolün ötesine geçerek diğer endüstriyel tedarik zincirlerinde yeni darboğazlar yaratma tehdidi taşıyor. Yakın tarihli bir JPMorgan raporu, alüminyum eritme için kilit bir malzeme olan petrol kokunun küresel arzının yaklaşık yüzde 20'sinin doğrudan Hürmüz ablukasından etkilendiği konusunda uyardı. 2026 yılı için halihazırda 2 milyon tonluk alüminyum açığı öngören banka, petrol koku fiyatlarının sadece yüzde 21 civarında arttığını belirterek, piyasanın küresel alüminyum üretimini daha da etkileyebilecek bir kıtlık riskini henüz tam olarak fiyatlandırmadığını vurguladı.
İran'ın Yaşlanan Sahaları Baskı Altında
Amerikan ablukası, İran'ın yerel petrol endüstrisi üzerinde muazzam bir baskı oluşturuyor. Analiz firması Kpler tarafından sadece iki haftalık üretime denk geldiği tahmin edilen azalan depolama kapasitesi nedeniyle İran, bazı yaşlanan kuyularında pompalamayı durdurmak zorunda kalabilir. Uzmanlar, bu sahaların kapatıldıktan sonra üretimin yeniden başlatılmasının basit bir görev olmadığını söylüyor.
ABD Hazinesi'nin eski yaptırım uzmanı ve şu anda Demokrasileri Savunma Vakfı'nda kıdemli araştırmacı olan Miad Maleki, "Bu petrol kuyularına iyi bakılmıyor. Makinelerinin bakımı iyi yapılmıyor. Bir kez kapatıldığında, kuyular birkaç ay sonra kolayca geri dönmeyecek" dedi.
Bu operasyonel baskı, Tahran üzerinde gecikmeli ancak önemli bir finansal sıkışıklığa yol açacak üretim kesintilerini zorunlu kılıyor. IEA, düzgün bir şekilde kapatılan sahaların hızlı bir şekilde yeniden başlayabileceğini, ancak geri kazanım oranı düşük olanların altı ay veya daha fazla gecikmeyle karşılaşabileceğini belirtti. SLB CEO'su Olivier Le Peuch, aksamaların daha ani olduğu bölgelerin daha kademeli bir artış gerektirebileceği konusunda uyardı.
Uzun ve Belirsiz Bir İyileşme
Analistler, kalıcı bir arz şoku beklentilerini yansıtarak fiyatlar üzerinde uzun süreli bir etki öngörüyor. Saxo Bank'ın analizine göre, 2026 Brent yıllık ortalaması Nisan ayında yüzde 10 artarken, gelecek yılların fiyatlarında çok daha büyük kazançlar görüldü; 2027 ortalaması yüzde 25, 2028 ortalaması ise yüzde 16 yükseldi. Bu durum, Orta Doğu altyapısına verilmesi beklenen uzun vadeli hasarı ve azalan üretim kapasitesini yansıtıyor.
ABD ile İran arasındaki çatışmaların durması, boğazın yeniden açılması için henüz diplomatik bir atılım sağlamadı. Washington, bir anlaşma sağlamaya odaklanmak için gemilere eşlik etmeye yönelik askeri operasyonu olan "Özgürlük Projesi"ni (Project Freedom) yakın zamanda durdurdu. Ancak, İran'ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney'in ülkenin nükleer emellerinden vazgeçmeme sözü vermesiyle çıkmaz devam ediyor.
Vitol'den Hardy, FT zirvesinde "Kaba bir hesapla, 1 milyar varillik [kayıp arz] artık kesinleşti çünkü bu aşamada muhtemelen 600 milyon ila 700 milyon varil kaybettik. İşler tekrar hareketlenene kadar, eğer hareketlenirse, her şeyi geri getirmek zaman alır" dedi.
Bu makale sadece bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.
