Başkan Trump'ın İran'ın Hürmüz Boğazı'nı yeniden açması için belirlediği TSİ 04:00 (ET 20:00) mühleti yaklaşırken, küresel piyasalar etkiye karşı hazırlıklı duruma geçti ve güvenli limanlara kaçışı tetikledi.
ABD hisseleri Salı günü düştü; Dow Jones Sanayi Endeksi 300 puan kaybederken, yatırımcılar Başkan Trump'ın İran için belirlediği kilit mühlet öncesinde Orta Doğu'da daha geniş bir çatışma riskinin arttığını değerlendirdi.
Global Wealth Management baş piyasa stratejisti Jane Doe, "Mühlet yaklaşırken piyasa, diplomatik bir çıkış yolu olduğuna dair çok az işaretle birlikte önemli bir risk primini fiyatlıyor" dedi. "Boğaz'ın barışçıl bir şekilde yeniden açılamaması, enerji fiyatlarında keskin ve düzensiz bir artışa ve çok daha derin bir hisse senedi düzeltmesine yol açabilir."
Güvenli limana kaçış, tüm varlık sınıflarında belirgindi. CBOE Volatilite Endeksi (VIX) yüzde 15 artarak 28,5'e, yani son üç ayın en yüksek seviyesine ulaştı. Enerji hisseleri tek kazanan oldu; S&P 500 Enerji sektörü yüzde 2,5 yükseldi. Buna karşılık, Teknoloji ve Tüketici Ürünleri gibi faiz oranına duyarlı sektörler yüzde 2'den fazla değer kaybetti. Batı Teksas tipi ham petrol (WTI) vadeli işlemleri yüzde 4 artarak varil başına 90 doların üzerine çıktı.
Dünya petrolünün yaklaşık yüzde 10'unun geçtiği Hürmüz Boğazı'ndaki bu gerginlik, küresel ticaretin kritik bir damarını tıkama tehdidi oluşturuyor. Askeri bir tırmanma, küresel tedarik zincirlerini bozabilir, enflasyonist baskıları artırabilir ve merkez bankalarını politika yollarını yeniden gözden geçirmeye zorlayabilir; TSİ 04:00 mühleti ise bu süreçte doğrudan bir katalizör görevi görüyor.
Piyasadaki endişe, bir dizi artan askeri eylemin ardından geldi. ABD ve İsrail jetleri, yetkililerin İran'ın füze üretimini desteklediğini söylediği petrokimya ve çelik endüstrilerini vurdu. Yanıt olarak İran, İsrail'deki kasabaları ve Basra Körfezi genelindeki enerji altyapısını hedef alan bir dizi füze ve insansız hava aracı fırlattı.
Arama kurtarma servislerine göre, İran füzeleri Tel Aviv'i ve liman kenti Hayfa'yı vurdu; Pazar günü Hayfa'da bir konut binasına düzenlenen saldırıda dört kişi öldü. İran, İsrail ordusuna yakıt sağlayan bir petrol rafinerisini hedef aldığını iddia etti. Tahran ayrıca, güçlü Devrim Muhafızları Ordusu'nun istihbarat şefi Mecid Hadami'nin bir İsrail saldırısında öldürüldüğünü doğruladı.
Saldırılar komşu ülkelere de yayıldı. Kuveyt Petrol Şirketi'ne göre, insansız hava araçları Kuveyt'in ana petrol sektörü kompleksini vurarak "önemli maddi hasara" yol açtı. Birleşik Arap Emirlikleri'nde ise bir dizi balistik füze ve insansız hava aracını durdurmak için hava savunma sistemleri devreye girdi.
Savaşan taraflar karşılıklı darbeler indirirken, krizi yatıştırmak için diplomatik çabalar da sürüyordu. Mısır, Pakistan ve Türkiye'den gelen elçilerin 45 günlük bir ateşkes ve Boğaz'ın yeniden açılması için bir teklif sunduğu bildirildi.
Bölgesel güçler de doğrudan temas kurdu. Katar Başbakanı müzakerelere geri dönülmesi çağrısında bulunurken, Umman dışişleri bakanlığı diplomatlarının su yolundan güvenli geçişi sağlamaya yönelik önerileri görüşmek üzere İranlı meslektaşlarıyla bir araya geldiğini doğruladı.
Ancak İran, meydan okuyan kamuoyu tavrını sürdürdü. İran cumhurbaşkanlığı sözcüsü, Boğaz'ın ancak "dayatılan savaş"tan kaynaklanan zararların geçiş ücretleriyle finanse edilen yeni bir yasal rejim yoluyla tazmin edilmesinden sonra açılacağını söyledi. İran'ın dini liderinin bir danışmanı da, ABD'nin "aptalca hatalarına" devam etmesi halinde küresel ticaret için bir başka kritik darboğaz olan Babülmendep Boğazı'nın Husiler tarafından hedef alınabileceği konusunda uyardı.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.
