Dünyanın en büyük ikinci gaz sahasını genişletmeye yönelik milyarlarca dolarlık anlaşma, Türkmenistan'ın yeni ihracat yolları arayışına rağmen Çin'in Orta Asya enerjisinin baskın alıcısı konumunu pekiştiriyor.
Çin Ulusal Petrol Kurumu'nun (CNPC) bir birimi, Türkmenistan'ın devasa Galkynysh gaz sahasının dördüncü aşamasını geliştirmek için 5,1 milyar dolara kadar değerinde bir sözleşme imzaladı; bu hamle ülkenin ihracat kapasitesini yıllık 10 milyar metreküp (bcm) artıracak ve Pekin'in enerji güvenliğini güçlendirecek.
Devlet medyasının bildirdiğine göre, Türkmenistan'ın milli lideri Kurbankulu Berdimuhammedov, Çin Başbakan Yardımcısı Ding Xuexiang ile birlikte projenin açılış töreninde yaptığı konuşmada, "Ülkemiz Çin'i stratejik bir ortak olarak görmektedir" dedi.
Bağlı kuruluş China Petroleum Engineering tarafından 4,6 milyar dolarlık bir sözleşme olarak duyurulan anlaşma ile CNPC, beklenen 51 ay boyunca yüzey mühendisliği ve işleme tesisleri inşa edecek ve inşaatın 2026 yılı içinde başlaması öngörülüyor. Türkmenistan'ın 5,1 milyar dolarlık maliyetle tamamen finanse edeceğini belirttiği projenin, Galkynysh sahasının toplam üretimini mevcut 30-35 bcm seviyesinden yıllık tahmini 40-45 bcm'ye çıkarması bekleniyor.
Genişleme, sadece Galkynysh sahasında 27,4 trilyon metreküp olduğu tahmin edilen Türkmenistan'ın geniş gaz rezervleri için Çin'in ana alıcı konumunu sağlamlaştırıyor. Türkmen gazının tahminen %80 ila %90'ının halihazırda Orta Asya-Çin boru hattı ağı üzerinden doğuya akmasıyla, bu anlaşma Pekin için uzun vadeli arz sağlarken izole edilmiş Orta Asya ülkesi için hayati bir gelir kaynağı sunuyor.
Orta Asya Gazında Çin Egemenliği
Anlaşma, iki ülke arasındaki derinleşen enerji ilişkisinin altını çiziyor; Çin hükümetinin bir bildirisinde doğal gaz iş birliği "Çin-Türkmenistan ilişkilerinin temel taşı" olarak nitelendiriliyor. Çin, Türkmenistan'ın en önemli ticaret ortağı olup, Çin-Orta Asya doğal gaz boru hattının mevcut üç hattı üzerinden gaz ihracatının büyük çoğunluğunu çekmektedir. Bu son genişleme projesi, yıllık yaklaşık 55 bcm kapasiteye sahip olan bu doğu ihracat koridoruna doğrudan kaynak sağlayacak.
Rapor edilen ihracat hacimlerindeki tutarsızlıklar devam ediyor. Berdimuhammedov Mart ayında Türkmenistan'ın Çin'e yıllık yaklaşık 40 bcm gönderdiğini belirtirken, Çin'in Aşkabat Büyükelçisi yakın zamanda 2025 rakamını 30 bcm'ye daha yakın olarak verdi. Galkynysh'ten gelecek yeni 10 bcm kapasite, bu boşluğun kapatılmasına ve Çin'in artan talebinin karşılanmasına yardımcı olacak.
Türkmenistan'ın Çeşitlendirme İkilemi
Pekin'e olan bağımlılığını perçinlerken, Aşkabat gelir akışlarını çeşitlendirmek için diğer ihracat seçeneklerini araştırmaya devam ediyor. 33 bcm planlı kapasiteye sahip, uzun süredir duraksayan Türkmenistan-Afganistan-Pakistan-Hindistan (TAPI) boru hattı, Galkynysh'i ana kaynak tabanı olarak tanımlıyor. Ancak proje, özellikle Afganistan'ı geçmesi planlanan 774 kilometrelik segmentte, onlarca yıldır süregelen jeopolitik istikrarsızlık ve finansman zorluklarıyla boğuşuyor.
Azerbaycan üzerinden Güney Gaz Koridoru'na bağlanacak potansiyel bir Trans-Hazar boru hattı üzerinden Avrupa'ya tedarik sağlama beklentisi ise daha spekülatif. Türkmen yetkililer son zamanlarda batı rotasına olan ilgilerini yineleseler de, bu rota önemli engellerle karşı karşıya. Azerbaycan gazını taşıyan ve halihazırda tam kapasiteye yakın çalışan mevcut Trans-Anadolu (TANAP) ve Trans-Adriyatik (TAP) boru hatlarının kapasitesini genişletmek için devasa yatırım gerekecektir. Şimdilik Çin, bu ölçekte bir genişlemeyi üstlenecek altyapıya ve iştaha sahip tek Türkmenistan müşterisi olmaya devam ediyor.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.
