Önemli Çıkarımlar:
Brent petrol vadeli işlemleri, 34 gün önce ABD-İsrail'in İran ile çatışmaya başlamasından bu yana %59 arttı; zira Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanması, küresel arzdan devasa hacimde petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) çekilmesine neden oldu.
Reuters enerji köşe yazarı Clyde Russell, "Dünya şu anda günlük yaklaşık 12 milyon varil ham petrol ve rafine üründen mahrum kalmış durumda" dedi. Normal şartlarda küresel tüketimin %20'sini temsil eden yaklaşık günlük 19 milyon varil taşıyan bu hayati su yolu, gemi takip verilerine göre Mart ayında adeta bir sızıntıya dönüştü.
Piyasa tepkisi, Hürmüz enerji akışının %80'inin varış noktası olan Asya'da en şiddetli şekilde hissedildi. Singapur'da işlem gören jet yakıtı, 27 Mart'ı varil başına 222,77 dolardan kapatarak 27 Şubat'taki 93,45 dolarlık fiyatının iki katından fazlasına ulaştı. Dizel yakıtın ham maddesi olan motorin (gasoil) ise aynı dönemde neredeyse tam iki katına çıkarak varil başına 182,76 dolara yükseldi. Brent vadeli işlemleri 30 Mart'taki erken Asya işlemlerinde 115,55 dolardan işlem görmek üzere %2,7 değer kazansa da, fiziksel piyasa çok daha büyük bir stres sergiliyor.
Kritik risk, ABD'nin bir kara istilasını değerlendirdiği iddialarıyla birlikte gerilimin daha da tırmanmasıdır. İran, "hiç kimsenin sağ kurtulmayacağı" uyarısında bulundu ve Körfez genelindeki enerji altyapısını vurma yeteneğini kanıtladı. İran'ın müttefiki Husilerin Bab el-Mendeb geçidini kapatmaya yönelik bir hamlesi, Asya'ya giden geri kalan Suudi kargoları için önemli bir maliyet ve zaman kaybı ekleyecektir.
Çatışma, 2 Nisan'da yoğun askeri temaslarla 34. gününe girdi. İsrail Savunma Kuvvetleri, Tahran'a düzenlenen bir hava saldırısında İran ordusunun petrol dairesi başkanı Cemşid Eshaki'yi öldürdüklerini duyurdu. İran ise "Gerçek Vaat-4" operasyonunun kritik ABD ve İsrail endüstriyel hedeflerini imha ettiğini iddia etti ve Tel Aviv'e yeni bir füze dalgası başlattı.
Fiziksel piyasa, ham petrol vadeli işlemlerinin henüz tam olarak yansıtmadığı sürdürülebilir bir kesintiyi fiyatlıyor. Suudi Arabistan bazı ihracatlarını Kızıldeniz üzerinden yeniden yönlendirmiş olsa ve BAE Fujairah terminalini kullansa da, bu önlemler Hürmüz kaybını telafi edemez. İran'ın, Kızıldeniz'e giden Suudi boru hattı veya Fujairah'taki tesisler gibi bu alternatif rotalara yönelik olası saldırıları, benzeri görülmemiş bir küresel enerji krizini tetikleyebilecek en kötü senaryoyu sunuyor.
Diplomatik sonuçlar da genişliyor. Avusturya, İspanya ve İtalya'nın da aralarında bulunduğu bazı Avrupa ülkeleri, ABD askeri operasyonları için hava sahası veya üs erişimi vermeyi reddederek Batılı müttefikler arasında büyüyen uçurumu vurguladı. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, 2 Nisan'da bölgenin "daha geniş bir savaşın eşiğinde" olduğu uyarısında bulunarak tüm tarafları gerilimi düşürmeye çağırdı.
Bu makale sadece bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.
