Hürmüz krizi derinleşirken 800 gemi mahsur kaldı, ekonomik riskler artıyor

Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) Salı günü yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'ndaki neredeyse tam felcin sekizinci haftasına girmesiyle birlikte yaklaşık 800 ticari geminin Basra Körfezi'nde mahsur kaldığını belirtti. Dev gemi birikimi, BM'nin denizcilik ajansını mahsur kalan denizciler için acil bir tahliye planı hazırlamaya iterek krizin odağını ham petrol fiyatlarından akut insani maliyete kaydırdı.

IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, Singapur Denizcilik Haftası'nda yaptığı açıklamada, "Bu denizcilerle, insanlarla ilgili bir durum" dedi. "Kargo, varlıklar veya ham maddelere bakmaya başladığımızda bu durum ilerlemeyecektir. Bu, denizcileri bölgeden çıkarmak için bir insani koridordur."

Aksamanın boyutu oldukça çarpıcı. Cuma günü kısa süreliğine yeniden açılmasının ardından Brent petrolün %10'dan fazla düşerek varil başına 89 dolara gerilemesine neden olan durum, Cumartesi günü İran'ın devam eden ABD deniz ablukası nedeniyle rotasını tersine çevirmesiyle değişti. Pazartesi gününe gelindiğinde fiyatlar keskin bir şekilde toparlandı ve Brent %6'dan fazla artışla 95,48 dolardan kapandı. Lloyd’s List tarafından alıntılanan izleme verileri, 28 Şubat ile 12 Nisan arasında boğazdan yalnızca 279 geminin geçtiğini gösteriyor; bu rakam, çatışma öncesinde her gün geçen yaklaşık 100 geminin küçük bir kısmına denk geliyor. Hafta sonu İran hücum botlarının Hindistan bayraklı iki tanker olan Jag Arnav ve Sanmar Herald'a ateş açtığına dair haberler kaosun altını çizdi.

Tehlikede olan, normalde bu dar su yolundan geçen küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yaklaşık beşte biridir. Boğazın uzun süre kapalı kalması, sürekli yüksek enerji maliyetlerinin keskin bir ekonomik yavaşlamayı tetiklediği bir senaryo olan "talep yıkımı" korkularını besliyor. Kırılgan bir ateşkesin bu hafta sona erecek olmasıyla birlikte, dünyanın en kritik enerji boğazının silah haline getirilmesi, küresel tedarik zincirlerinin ve uluslararası hukukun direncini test ediyor.

### Değişken Bir Çıkmaz

Denizdeki durum belirsiz ve tehlikeli olmaya devam ediyor. TUI Cruises, yolcusuz iki gemisini boğazdan geçirmeyi başarırken, Maersk gibi büyük konteyner hatları filolarını başka rotalara yönlendirmeye devam ediyor. Denizcilik sektörü kuruluşu BIMCO, ana trafik şeritlerine mayın döşenmiş olabileceği konusunda uyardı. Belirsizlik, ham petrolün ötesindeki finansal piyasalara şok dalgaları gönderdi. Navlun vadeli işlemlerini takip eden Breakwave Tanker Shipping ETF (BWET) bu yıl %620 artarken, SonicShares Global Shipping ETF (BOAT) %30 değer kazandı. Tersine, yüksek yakıt maliyetleri olan şirketler zarar gördü; American Airlines Pazartesi işlemlerinde %4,2, United Airlines ise %2,8 düştü.

Kriz ayrıca ikinci bir cephe açtı. Yemen'deki İran destekli Husiler, Kızıldeniz ile Hint Okyanusu arasındaki trafiğin daha dar bir darboğazı olan Babülmendep Boğazı'nı kapatma tehditlerini yineledi. Oradaki herhangi bir aksama, kilit bir alternatif rotayı kesecek ve Hürmüz'ü bypass etmek için Kızıldeniz'deki Yanbu limanına yönlendirilen Suudi petrol sevkiyatlarını etkileyebilecektir.

### Küresel Ekonomiler Darbeye Hazırlanıyor

Enerji ithalatına büyük ölçüde bağımlı olan uluslar uyum sağlamak için çabalıyor. Savaşın başlamasından bu yana ortalama benzin fiyatının %18,4 arttığı Güney Kore, bir yakıt fiyatı tavan sistemi devreye soktu ve Mayıs ayı için 70 milyon varil alternatif ham petrol arzı sağladı. Önemli bir üretici olan Kuveyt, öngörülemeyen durumlar nedeniyle sözleşmeli teslimatlardan muaf tutulmasını sağlayan bir madde olan "mücbir sebep" ilan etmek zorunda kaldı.

Bu durum, enerji güvenliği konusunda daha geniş bir tartışmayı zorunlu kılıyor. Hindistan'ın, yabancı petrole bağımlılığını azaltmak için %85 etanol içeren bir karışım olan E85 yakıtını tanıtma planlarını hızlandırdığı bildiriliyor. Ortalama benzin fiyatlarının galon başına 4 doların hemen üzerinde seyrettiği ABD'de bazı yasa koyucular, temiz enerji girişimlerini tüketiciler için doğrudan bir mali rahatlama yolu olarak yeniden markalamaya çalışıyor. Citi analistleri, bir ateşkes sağlansa bile, devasa gemi birikimini çözmenin lojistik kabusu nedeniyle küresel petrol stoklarının 900 milyon varil düşebileceği konusunda uyardı.

IMO'nun tahliye planı, çatışmanın sona ermesine ve su yolunun mayınlardan temizlenmesine bağlı. Teklif, gemileri mürettebatının ne kadar süredir mahsur kaldığına göre önceliklendiriyor; bu da binlerce denizci için jeopolitik çıkmazın sonu görünmeyen insani bir krize dönüştüğü gerçeğini vurguluyor.

Bu makale sadece bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.