Hürmüz'de 3 tanker vuruldu: Trump İran'ı petrol yolu konusunda uyardı

Salı günü Hürmüz Boğazı'nda üç tanker vuruldu; bu, dünya ham petrolünün beşte birini taşıyan su yolunu tehdit eden son tırmanış oldu.

İran'ın Salı günü Hürmüz Boğazı'nda üç ticari gemiye düzenlediği saldırılar, kırılgan 60 günlük ateşkesi bozma riski taşırken, Başkan Donald Trump, Tahran'ın kalıcı bir anlaşmaya varmaması halinde "işi bitireceği" uyarısında bulundu.

"Saldırılar, İran'ın müzakere sürecinde dahi boğaz üzerindeki kozunu kaybetmek istemediğini gösteriyor," diyen eski ABD Enerji Bakanı Dan Brouillette, Fox Business'taki Mornings with Maria programında, "Bu, MoU'ya doğrudan bir meydan okumadır." ifadelerini kullandı.

Brent ham petrolü Salı günü varil başına 78 dolar civarında işlem gördü. Bu, Mart ayında savaş zamanı zirvesi olan 120 doların üzerindeki seviyelerden gerilemeyi temsil ediyor; zira piyasa, 14 Haziran'daki mutabakat zaptının ardından su yolunun kademeli olarak yeniden açılmasını fiyatlamıştı. Kpler verilerine göre, 3-5 Temmuz hafta sonu boyunca boğazdan geçen doğrulanmış gemi sayısı 108'e yükselirken, çatışmanın zirve yaptığı dönemde günde sadece iki tanker geçiyordu ve savaş öncesi ortalama 120 ila 140 seviyesindeydi.

Saldırılar bu toparlanmayı tersine çevirme tehdidi taşıyor. Savaştan önce boğazdan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol geçiyordu. Nakliyenin yeniden aksaması halinde analistler, Brent'in varil başına 90 doların üzerine fırlayabileceğini ve MoU'nun kontrol altına almayı hedeflediği enflasyonist baskıyı yeniden alevlendirebileceğini öngörüyor.

Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları (UKMTO), Katar bayraklı bir LNG tankeri olan Al Rekayyat'ın, Umman'ın Limah kıyılarının yaklaşık 8 deniz mili açığında iskele tarafından bir mermiyle vurulduğunu ve makine dairesinde yangın çıktığını bildirdi. Reuters'ın kaynaklara dayandırdığı haberine göre, Suudi Arabistan bayraklı ikinci bir ham petrol tankeri de füze ateşiyle hasar aldı. UKMTO'ya göre, üçüncü bir gemi ise bir drone tarafından vuruldu ancak yalnızca küçük çaplı hasar oluştu ve herhangi bir yaralanma bildirilmedi.

ABD'li bir yetkili CNN'e yaptığı açıklamada, İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu'nun (IRGC) boğazdan geçen ticari gemilere en az iki füze fırlattığını söyledi. Tahran'ın yarı resmi Fars Haber Ajansı, tankerin "tekrarlanan uyarıları dikkate almaması" sonrasında saldırıya uğradığını bildirdi ancak resmi bir teyit yapılmadı. Katar Dışişleri Bakanlığı saldırıyı "uluslararası hukukun ağır ve açık bir ihlali" olarak kınadı ve İran'ı tam sorumlu tuttuğunu açıkladı.

Baskı Altındaki Kırılgan Ateşkes

Saldırılar, İran'ın savaşın ilk günü olan 28 Şubat'ta ABD-İsrail ortak saldırısında öldürülen eski Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney için çok günlü cenaze törenleri düzenlediği bir dönemde gerçekleşiyor. Kalıcı bir anlaşma için yürütülen müzakereler yas süresi boyunca duraklatılmış durumda.

Trump, Pazartesi günü Oval Ofis'te gazetecilere yaptığı açıklamada, "Ya bir anlaşma yapacağız ya da işi bitireceğiz. Ve işi bitirmek zor olmayacak." dedi. ABD'nin "bir saat içinde köprülerini yıkabileceğini" ve "enerji arzını devre dışı bırakabileceğini" de sözlerine ekledi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, X hesabından Hamaney'in cenazesindeki büyük kalabalıkların görüntülerini paylaşarak "tehditler devam ederse nihai anlaşma müzakereleri başlamayacak" uyarısında bulundu. Arakçi, ABD-İran MoU'sunun 13. paragrafına atıfta bulunarak, her iki tarafın da tüm çatışmaların sona erdirilmesi ve ticari gemilerin boğazdan güvenli geçişi gibi koşulları yerine getirmesini gerektiğini vurguladı.

Bir Pazarlık Kozu Olarak Boğaz

İran, çatışma boyunca boğazı bir koz olarak kullandı. Mart ayının başından bu yana, geçişi yalnızca belirli ülkelerin gemilerine kısıtlayan İran, bazı gemilerden geçiş başına 2 milyon dolara kadar ücret aldığı bildirildi. IRGC, Nisan ayında gemileri Umman sularından uzaklaştırıp İran kıyı şeridine yaklaştıran onaylı bir rotayı gösteren bir harita yayınladı.

İran medyasına göre, IRGC Pazar günü "Umman rotasını" kapatmak için devriye botları konuşlandırdığı uyarısını yaptı. UKMTO, Pazar günü yaptığı açıklamada, riskin MoU öncesi döneme kıyasla daha düşük olmakla birlikte, "İran'ın kasıtlı düşmanca eylemde bulunma niyeti ve kapasitesinin devam ettiğini" belirtti.

MoU'nun boğazın statüsüne ilişkin muğlak ifadeleri, görüşmelerde kilit bir anlaşmazlık noktası olmaya devam ediyor. İran'ın, su yolunu kullanan gemiler için çevre veya hizmet ücreti talep etmeye çalışabileceği sinyali verdiği, ABD'nin ise bu öneriyi şiddetle reddettiği belirtiliyor. Katar'da geçtiğimiz hafta sona eren bir tur dolaylı müzakerede kayda değer bir ilerleme kaydedilmedi.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.