İran Hürmüz Boğazı'nı Tekrar Kapattı, Ateşkes Çıkmazıyla Petrol %9 Sıçradı

İran, Hürmüz Boğazı'nı üç gün içinde ikinci kez kapattı ve ticari tankerlere saldırarak petrol fiyatlarını %9'dan fazla düşüren kısa süreli yeniden açılış hamlesini geri çevirdi. Devrim Muhafızları Ordusu'nun (IRGC) bu hamlesi, ABD'nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasının devam edeceğini açıklamasının ardından geldi; bu durum hassas ateşkesi bozdu ve Brent petrolünü tekrar varil başına 100 dolara yaklaştırdı.

Rapidan Energy Group Başkanı Bob McNally bir notunda, "48 saat içinde açıktan kapalıya geçişteki bu sarsıntı, piyasanın artık güvenilir bir geçişe güvenemeyeceğini gösteriyor" dedi. "İran, boğazı bir silah olarak kullanabileceğini ve kullanacağını kanıtladı; bu durum, daha önce bu ölçekte görmediğimiz yapısal bir volatiliteyi beraberinde getiriyor."

Bu geri dönüş, Brent petrol vadeli işlemlerinin %9'dan fazla sıçramasına neden olarak 17 Nisan'da görülen 90 dolara kadar olan kısa süreli rahatlama rallisini sildi. Kargaşa dijital varlık piyasalarına da yansıdı; yatırımcıların riskten kaçmasıyla Bitcoin 78.000 dolarlık zirvesinden düştü. Kapatma, küresel petrol arzının yaklaşık beşte birini keserken, Hürmüz Boğazı takip verilerine göre gemi trafiği çatışma öncesi günlük ortalama 130 gemiden tek haneli rakamlara geriledi.

Acil risk, çatışmanın başlarında Brent petrolün varil başına 120 doları aştığı arz kaynaklı fiyat artışlarına geri dönülmesidir. ABD-İran ateşkesinin önümüzdeki hafta sona erecek olması ve uranyum zenginleştirme ile yaptırımlar konusundaki müzakerelerin tıkanması, kapatmanın enerji altyapısının birincil koz olmaya devam ettiğine işaret ediyor. Bu durum, IMF'nin uyardığı sürdürülebilir yüksek enerji fiyatları ve yavaşlayan küresel büyüme olasılığını artırıyor.

Ateşkes Umutlarından Yenilenen Saldırılara

Stratejik su yolundaki bu dalgalanma, 17 Nisan'da İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi'nin boğazın "tamamen açık" olduğunu duyurması ve petrol fiyatlarının keskin bir şekilde düşmesiyle başladı. İyimserlik kısa sürdü. 19 Nisan'da, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran limanlarına yönelik deniz ablukasının süreceğini teyit etmesinin ardından, İran IRGC'si Amerikan "güven ihlallerini" gerekçe göstererek boğazı tekrar kapattığını duyurdu.

Kapatma şiddetle uygulandı. Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları, IRGC hücum botlarının bir tankere ateş açtığını, ikinci bir geminin ise bir mühimmatla vurulduğunu bildirdi. Hindistan hükümeti, kendi bayrağını taşıyan iki geminin olaylara karıştığını teyit ettikten sonra İran büyükelçisini çağırdı. Daha da ileri bir tırmanışta, üst düzey bir İranlı yetkili CNN'e Tahran'ın ücret ödeyen gemilerin geçişine öncelik vereceğini söyleyerek, kilit noktadaki kontrolü fiilen paraya dönüştürme girişiminde bulundu.

Diplomatik Çıkmaz Sertleşiyor

Denizdeki hızlı tırmanış, ateşkes mühleti yaklaşırken diplomatik görüşmelerdeki sertleşen tıkanıklığı yansıtıyor. Görüşmelere aşina yetkililere göre, üç ana engel devam ediyor: İran'ın %60 oranında zenginleştirilmiş yaklaşık 400 kilogramlık uranyum stokunun akıbeti, zenginleştirme kısıtlamalarının süresi ve deniz geçiş güvenliği. ABD, zenginleştirmenin 20 yıl süreyle durdurulmasını teklif ederken, İran bunu reddederek beş yıllık bir karşı teklifte bulundu.

Boğazın durumuna ilişkin çelişkili mesajlar, İran liderliği içindeki iç çatlakları da ortaya koyuyor. İsrail Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü uzmanı Danny Citrinowicz CNN'e yaptığı açıklamada, olayın "önemli iç gerilimleri" ve daha pragmatik siyasi liderlik ile güç dengesini elinde tuttuğu görülen şahin IRGC arasındaki artan güvensizliği vurguladığını söyledi.

Bu makale sadece bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.